Σφαγή των Καλαβρύτων
Η σφαγή των Καλαβρύτων αναφέρεται στην εξολόθρευση του ανδρικού πληθυσμού και την επόμενη συνολική καταστροφή της πόλης των Καλαβρύτων στην Ελλάδα, από στρατιώτες της γερμανικής 117ης Μεραρχίας Καταδρομών, κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου στις 13 Δεκεμβρίου του 1943.
Η σφαγή των Καλαβρύτων είναι η πιο βαριά περίπτωση πολεμικού εγκλήματος στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου πολέμου.



Η Σφαγή του Διστόμου

Ένα από τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα των Ναζί στην κατεχόμενη Ελλάδα.

Ελλάδα. Αύγουστος 1943. Οι Γερμανοί ως αντίποινα για την δολοφονία δύο στρατιωτών τους, εκτέλεσαν με απαγχονισμό 15 Έλληνες Πατριώτες στην Φλώρινα.


Αθήνα. Στην οδό Ξενίας κρεμάστηκαν 5 μέλη του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ το 1944 από τους Γερμανούς.
Από την εκτέλεση στην οδό Ξενίας. Το κορμί του ΕΠΟΝίτη Βλάση Αποστολέρη.


Στο χωριό Κοντομάρι της Κρήτης. Οι ναζιστικές δυνάμεις συγκέντρωσαν όλους τους κατοίκους, συνέλαβαν 25 άνδρες, ηλικίας από 18 έως 50 ετών και τους εκτέλεσαν εν ψυχρώ, αφήνοντας να ζήσουν μονάχα οι ηλικιωμένοι. Κοντομαρί, Πλατανιάς, Κρήτη, Ελλάδα. 2η Ιουνίου 1941. Οι εικόνες λήφθηκαν από τη γερμανική Βέρμαχτ, ανταποκριτής Franz-Peter Weixler.
The Massacre of Kondomari. On 2 June 1941
Την επόμενη μέρα μετά την τελική επικράτηση των δυνάμεων του Άξονα στη Μάχη της Κρήτης, μια μονάδα αλεξιπτωτιστών υπό τον υπολοχαγό Horst Trebes εκτελούν, για αντίποινα στην πρωτοφανή αντίσταση που αντιμετώπισαν, όλους τους άνδρες του χωριού Κοντομαρί. Οι ναζιστικές δυνάμεις συγκέντρωσαν όλους τους κατοίκους, συνέλαβαν 25 άνδρες, ηλικίας από 18 έως 50 ετών και τους εκτέλεσαν εν ψυχρώ, αφήνοντας να ζήσουν μονάχα οι ηλικιωμένοι. Την επόμενη μέρα, 3 Ιουνίου του 1941, οι ναζιστικές δυνάμεις προχώρησαν σε ένα ακόμα έγκλημα πολέμου: το Ολοκαύτωμα της Καντάνου. Οι Γερμανοί εκτέλεσαν τους περίπου 180 κατοίκους του χωριού, έσφαξαν ακόμα και τα ζώα τους ενώ πυρπόλησαν όλα τα σπίτια.

Αθήνα 1943, γερμανοτσολιάς ποζάρει δίπλα σε απαγχονισμένο ελληνόπουλο. (φωτογραφία Drehsen)


Αθήνα 1943, απαγχονισμένα ελληνόπουλα. (Φωτογραφία Drehsen)
Ελλάδα. Αγχόνη για την Λουκία (μητέρα) και Σοφία (κόρη) Τοπάλη και τη Φιλίτσα Καλαβρού στις 7 Ιουνίου 1944, στην πλατεία του σταθμού των Κάτω Λεχωνίων, από τους Γερμανούς κατακτητές και τους συνεργάτες τους (τα ΕΑΣΑΔ -Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομμουνιστικής Δράσεως.)

Πηγή του άρθρου: Φωτογραφική εγκυκλοπαίδεια - Φωτογραφίζοντας ναζιστικές θηριωδίες

Αυτή η φωτογραφία από Holocaust Memorial Παρισιού δείχνει ένα Γερμανό στρατιώτη να πυροβολεί έναν ουκρανό Εβραίο κατά τη διάρκεια μαζικής εκτέλεσης στη Βίννιτσα Ουκρανίας, κάποια στιγμή μεταξύ 1941 και 1943. Αυτή η εικόνα έχει τίτλο «Ο τελευταίος Εβραίος στη Vinnitsa», το κείμενο γράφτηκε στο πίσω μέρος της φωτογραφίας, η οποία βρέθηκε σε ένα άλμπουμ φωτογραφιών που ανήκουν σε ένα Γερμανό στρατιώτη. (AP Photo / USHMM / LOC)
Λαμβάνοντας αυτές τις φωτογραφίες, που ήταν απαγορευμένες, οι γερμανικοί στρατιώτες μπορεί και να δικάζονταν σε στρατοδικείο. Αυτό όμως ποτέ δεν τους σταμάτησε. Αργότερα, οι περισσότερες από αυτές τις φωτογραφίες, βρέθηκαν σε νεκρούς στρατιώτες και χρησιμοποιήθηκαν στην Νυρεμβέργη
Einsatzgruppen. Τα θανατηφόρα τάγματα θανάτου του Χίτλερ. Η μελανότερη σελίδα των Einsatzgruppen ίσως γράφτηκε το 1941 στο Κίεβο, στο φαράγγι του Babi Yar. Σύμφωνα με αναφορές, σε διάστημα δύο ημερών, τμήμα των Einsatzgruppe C, αποτελούμενο απο 500 άνδρες, ξεκλήρισε 33.771 εβραίους.
Το 1945 στο Volary της Τσεχοσλοβακίας ο στρατός των ΗΠΑ ανάγκασε Γερμανούς πολίτες να περπατήσουν δίπλα από τα σώματα των 30 Εβραίων γυναικών που είχαν πεθάνει σε μια πορεία θανάτου στην Τσεχοσλοβακία.
Χάρκοβο Ουκρανίας 1942
Ύποπτοι αντίστασης κρεμασμένοι στα μπαλκόνια, σε δημόσια θέα, από γερμανικά κατοχικά στρατεύματα στην ουκρανική πόλη του Χάρκοβο (Ρωσικά: Χάρκοβο)


Lepa Ράντιτς Εθνική ηρωίδα της Γιουγκοσλαβίας. Ήταν μόλις 17 ετών όταν κρεμάστηκε από τους Γερμανούς το 1943.
Τρεις σοβιετικοί πολίτες κρεμάστηκαν από ένα δέντρο από τις γερμανικές δυνάμεις με την ανάγνωση σε πλακάτ, "Είμαστε αντάρτες και πυροβολήσαμε Γερμανούς στρατιώτες", στα γερμανικά και ρωσικά. Μινσκ, Λευκορωσία. 1941.

Λευκορωσία, Mink,1941 -1942


Λευκορωσία. Minsk. 7η του Μάη του 1942, Κεντρική Πλατεία (στο παρασκήνιο - η καταστροφή του ξενοδοχείου "Paris"). Ένας από τους δύο που απαγχονίστηκαν - Isay Kazinets
Τα γερμανικά στρατεύματα εκτελούν Σέρβους πολίτες στο Πάντσεβο, βόρεια του Βελιγραδίου, Σερβία 22 Απριλίου 1941. Φωτογράφος: Gerhard Gronefeld.


Στις 20 Ιουλίου 1941 ένα εκτελεστικό απόσπασμα της Βέρμαχτ εκτέλεσε 16 αντιστασιακούς στην περιοχή Palanka κοντά στο Βελιγράδι. Τη δεκαετία του ΄60 ένα γερμανικό εβδομαδιαίο περιοδικό, το West German weeklies, δημοσίευσε τις φωτογραφίες της εκτέλεσης στις οποίες διακρίνεται ένας γερμανός στρατιώτης χωρίς κράνος, ζώνη και διακριτικά να κατευθύνεται προς τα θύματα πριν από την εκτέλεση. Το περιοδικό ζητούσε από τους αναγνώστες να αναγνωρίσουν τον στρατιώτη. Οι φωτογραφίες είχαν τραβηχτεί από έναν άλλο στρατιώτη της Βέρμαχτ και τις εμφάνισε ένας κάτοικος της Palanka.
Το 1941 οι Γερμανοί άρχισαν να σκοτώνουν μαζικά ομήρους της Σλοβενίας, προκειμένου να τρομάξουν τους κατοίκους της περιοχής και να τους αποτρέψουν να ενταχθούν στην εθνική αντίσταση.
Οι όμηροι πυροβολήθηκαν στο Maribor και Celje, οι Γερμανοί οδήγησαν τα φορτηγά στο Γκρατς. Τους έκαψαν στο νεκροταφείο σε κλίβανο για καύση νεκρών.



Slovenščina: Nalaganje ustreljenih talcev krste, Stari Pisker, 22. julija 1942.
Από το 1941 οι Γερμανοί άρχισαν να σκοτώνουν μαζικά ομήρους της Σλοβενίας, προκειμένου να τρομάξουν τους κατοίκους της περιοχής και να τους αποτρέψουν να ενταχθούν στην εθνική αντίσταση.
τα SS Einsatzcomando σε εκτέλεση Εβραίων στο Dubossary (14η Σεπτεμβρίου 1941).
Πυροβολημένοι Πολωνοί αιχμάλωτοι πολέμου στο Ciepielów (9η Σεπτεμβρίου, 1939)



Δημόσια εκτέλεση στην κατεχόμενη Πολωνία
Εκτέλεση Παρτιζάνων στη Ρωσία δι 'απαγχονισμού στο Unternehmen Barbarossa, το καλοκαίρι του 1941.
Κρεμασμένοι Σοβιετικοί πολίτες από Γερμανούς. 1941 - 1942
Οι πολίτες της Λευκορωσίας σε αναγκαστική συγκέντρωση για να παρακολουθήσουν την εκτέλεση ύποπτων ανταρτών στο Μινσκ. Η Όλγα Fyodorovna Sherbatsevich, μια νοσοκόμα στη 3η Μινσκ Παιδική Πολυκλινική, δημοσίως απαγχονίστηκε με δύο άλλα άτομα ύποπτα ως αντάρτες, μπροστά στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών της Λευκορωσίας. Καθένας έφερε ένα πλακάτ που αναφέρει, "Είμαστε αντάρτες και έχουμε πυροβολήσει γερμανικά στρατεύματα".
Τέσσερις Σοβιετικοί άνδρες ύποπτοι για συμμετοχή σε αντιστασιακές δραστηριότητες απαγχονίστηκαν από τους Γερμανούς, μέλη της Sicherheitsdienst des Reichsführers-SS, την υπηρεσία πληροφοριών των SS. Οι άνδρες απαγχονίστηκαν λίγο μετά τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση. Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα. Ρωσία, Σοβιετική Ένωση. Αύγουστο / Σεπτέμβριο του 1941.
Γάλλος δημοσιογράφος Jean Marin βλέπει το σώμα ενός τετράχρονου παιδιού που δολοφονήθηκε με 163 άλλους Βέλγους πολίτες από τη γερμανική 6η SS Στρατιά Αρμάτων Kampfgruppe "Peiper", μέρος του 1ου SS Panzer Division Leibstandarte SS Αδόλφος Χίτλερ, με επικεφαλής τον SS-Standartenführer Joachim Peiper. Κατά τη διάρκεια της σκληρής Μάχης των Αρδεννών, ο Peiper έδωσε εντολή στους στρατιώτες του να σκοτώνουν αμάχους μέσα και γύρω από Stavelot, Parfondruy και Renardmont στο Βέλγιο όπου υποψιαζόταν υπόθαλψη ή βοήθεια ντόπιων στα συμμαχικά στρατεύματα. Από 18 με 20 Δεκέμβριος 1944, οι γερμανοί στρατιώτες σκότωσαν σχεδόν 200 άνδρες, γυναίκες και παιδιά όλων των ηλικιών.


Βέλγοι πολίτες που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς στρατιώτες του 6ου SS Στρατιά Αρμάτων Kampfgruppe Peiper, μέρος του 1ου SS Panzer Division Leibstandarte SS.
Κρεμασμένοι Σέρβοι στο Πάντσεβο, σε αντίποινα για το θάνατο SS στρατιωτών.
Φωτογραφία: Gerhard Gronefeld
Πάντσεβο, 22 Απριλίου του 1941 DHM, Βερολίνο.
Ένας Σοβιετικός αντιστασιακός εκτελείται με απαγχονισμό από Γερμανούς στρατιώτες σε μια δημόσια πλατεία. Η πινακίδα που τοποθετείται στο δέντρο διαβάζει "Βλαντιμίρ Vinogradov. Σκότωσε έναν Γερμανό στρατιώτη στο Vitebsk (Λευκορωσία) στις 23 Σεπτεμβρίου 1941."
Ένας Σοβιετικός αντιστασιακός εκτελείται από δυνάμεις τού άξονα στο Στάρι Οσκόλ. Το σώμα αφήνεται να κρέμεται για αρκετές μέρες, ώστε οι Ρώσοι πολίτες στην περιοχή να γνώρισουν τις συνέπειες της συμμετοχής σε αντιστασιακή δραστηριότητα.
Russia, Soviet Union. July 1942. Image taken by Tamás Konok.
Εκτέλεση κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου.
Εκτέλεση με τσεκούρι.
Γιουγκοσλάβος παρτιζάνος εκτελείται από τους Γερμανούς ναζί στρατιώτες. Εκτέλεση από ένα κτηνώδες καθεστώς.
Εκτέλεση συλληφθέντων σοβιετικών ανταρτών, από Γερμανούς τον Ιανουάριο του 1943.
Zoya Anatolyevna Kosmodemyanskaya
Η Ζόγια Κοσμοντεμιάνσκαγια ήταν μια Σοβιετική Αντιστασιακός και μια από τις γνωστότερες ηρωϊδες της Σοβιετικής Ένωσης. Ήταν γνωστή μετά θάνατον με την επωνυμία -Ρωσίδα Ζαν Ντ' Αρκ-, καθώς εκτελέσθηκε από τους ναζί δια απαγχονισμού σε ηλικία 18 ετών, κατηγορούμενη για δολιοφθορά. Ο προπαγανδιστικός χαρακτήρας που έλαβε από τους θύτες η τιμωρία της προκειμένου να εκφοβίσουν τους κατεχόμενους σοβιετικούς πληθυσμούς, τη μετέτρεψε σύντομα σε εθνικό σύμβολο.



Τάγματα Θανάτου, Κόβνο.
Ο Peter Egner πρέπει να είναι μεταξύ των αξιωματικών στα SS Τάγματα Θανάτου ( τα οποία λειτουργούσαν υπό την αιγίδα της Γκεστάπο) και ήταν ένοχος για τον θάνατο 17 χιλιάδων ανθρώπων στο Βελιγράδι και τα περίχωρά του. Φωτογραφία: EPA
Γαλλία, 1944. Οι Γερμανοί συλλαμβάνουν το μέλος της Γαλλικής Αντίστασης George Blind. Με συνοπτικές διαδικασίες ή και χωρίς διαδικασίες η απόφαση είναι να πεθάνει. Οι 17 Γερμανοί στρατιώτες σημαδεύουν τον Blind που τους χαμογελά. Έτσι, αυτή η φωτογραφία έμεινε στην ιστορία γιατί 17 στρατιώτες σκοτώνουν έναν άνθρωπο που χαμογελά μπροστά στο θάνατό του.Ο George Blind εκτελέστηκε τον Οκτώβριο του 1944.
Ελλάδα. Η εκτέλεση του Δημήτρη Δροσάκη από τους ναζί στην Κρήτη τον Ιούνιο του 1941
Η ιστορία των παραστρατιωτικών Einsatzgruppen των ναζί, είναι βαμμένη με το αίμα αθώων ανθρώπων. Κατά τη διάρκεια του Β” Παγκοσμίου Πολέμου, οι τέσσερις Κινητές Μονάδες Θανάτου του Χίτλερ σκότωσαν περίπου 1,5 εκατομμύριο Εβραίους, τσιγγάνους, κομμουνιστές, ανάπηρους και άτομα με διανοητικά προβλήματα.Αυτά τα μικρά σε μέγεθος, δολοφονικά τμήματα των ναζί, σκότωναν εν ψυχρώ και χωρίς διακρίσεις άνδρες – γυναίκες – παιδιά και έκλεβαν τις περιουσίες των θυμάτων τους. Τα τμήματα Einsatzgruppen ήταν τα πρώτα που εφάρμοσαν την ιδέα για θαλάμους αερίων, η οποία τελειοποιήθηκε αργότερα στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως.
Η σφαγή του Μπάμπι Γιαρ (29-30 Σεπτεμβρίου 1941)
Θύματα: περισσότερα από 30 χιλιάδες, με τον πιο ειδεχθή τρόπο από δυνάμεις των SS το Σεπτέμβριο του 1941. Με τη βοήθεια τοπικών συνεργατών και της ουκρανικής αστυνομίας εκτέλεσαν 33771 εβραίους πολίτες του Κίέβου κάτι που θεωρείται η μεγαλύτερη μεμονωμένη σφαγή στην ιστορία του Ολοκαυτώματος.
Drohobycz, Poland, German policemen executing four hostages, 1943



Η σφαγή στο Kamenets - Podolski, Καμιάνετς - Ποντίλσκιι,Ουκρανία.
Λοτζ, Πολωνία.
Κρακοβία.
Στις πύλες της κόλασης: Η Απελευθέρωση του Μπέργκεν Μπέλσεν-, 15 Απρ 1945

Σε όλη τη διάρκεια του άνισου αγώνα που διεξήγαγε ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ο Πέτρος Κόκκαλης ήταν ο πρωτοπόρος στην οργάνωση της υγειονομικής περίθαλψης στο ΔΣΕ, και ως ένα απ' τα σημαντικότερα πολιτικά στελέχη, όντας υπουργός Υγείας, Πρόνοιας και Παιδείας της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης, σε όλη τη διάρκεια της ύπαρξής της, αλλά και ως επιστήμονας και γιατρός, που κάτω απ' τις πλέον αντίξοες και δύσκολες συνθήκες επιτελούσε το έργο του με συνέπεια.Ο Π. Κόκκαλης, με τη ζωή του και τη στάση του, έδινε το καθημερινό παράδειγμα της αυταπάρνησης και της θυσίας για τα ανώτερα ιδανικά και τις αξίες που αγωνιζόταν. Για να ζήσει ο λαός στη δική του κοινωνία χωρίς καταπίεση, εκμετάλλευση και φτώχεια. Και έθεσε τις υπηρεσίες του στην υπόθεση των σκοπών του αγώνα του ΔΣΕ.








Αφησε πίσω του μια «λαμπρή καριέρα» - όπως κάποιοι θα έλεγαν - προκειμένου να παλέψει για τα δίκια του λαού και της εργατιάς.


Ποια όμως ήταν η ζωή του Πέτρου Κόκκαλη, πότε ήρθε σε επαφή με το Κόμμα που υπηρέτησε πιστά στις πιο μεγάλες δυσκολίες και ποια η παρακαταθήκη που άφησε σε μας τους νεότερους; Ολα αυτά, θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στη συνέχεια.


Η ζωή του

Ο Πέτρος Κόκκαλης γεννήθηκε στις 18 Σεπτέμβρη του 1896 στη Λιβαδειά. Το δημοτικό και το γυμνάσιο το τέλειωσε στη γενέτειρά του και κατόπιν ήρθε στην Αθήνα, όπου φοίτησε στην Ιατρική στα 1911-1913. Τις ιατρικές του σπουδές τις συνέχισε στο Βερολίνο (1913-1914), στη Ζυρίχη (1915-1916) και στη Βιέννη (1916-1917). Το 1918-1919, εργάστηκε ως βοηθός του καθηγητή Σερβέν στη χειρουργική κλινική του Πανεπιστημίου της Βέρνης. Από εκεί πήρε το δίπλωμά του και το Γενάρη του 1919 ανακηρύχτηκε δόκτορας της Ιατρικής. Το διάστημα 1919 έως το 1928 ήταν βοηθός του καθηγητή Σάουμπερμπουχ στη χειρουργική κλινική του Πανεπιστημίου του Μονάχου. Στο διάστημα αυτό άρχισε να δημοσιεύει τα πρώτα αποτελέσματα των ερευνών του πάνω στα ζητήματα της χειρουργικής. Οταν επέστρεψε στην Ελλάδα, το 1929, δημοσίευσε το σύγγραμμά του, τη «Χειρουργική», η οποία αποτελούσε μια σπουδαία εργασία για την εποχή της έκδοσής της.



Στην Ελλάδα αποτέλεσε έναν απ' τους κορυφαίους επιστήμονες της Ιατρικής. Το Μάη του 1929 - λίγο μετά την άφιξή του στη χώρα μας - έγινε υφηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο διάστημα 1929-1935 ήταν διευθυντής Χειρουργικού Τμήματος του Δημοτικού Νοσοκομείου «ΕΛΠΙΣ». Από το 1935 έως το 1939 εργάστηκε ως τακτικός καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών στην έδρα της Εγχειρητικής Τοπογραφικής Ανατομικής και ως διευθυντής της ΙΙΙ Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου «ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ». Το 1939 έγινε τακτικός καθηγητής στην έδρα της Χειρουργικής και Διευθυντής της ΧΙ Πανεπιστημιακής Κλινικής στο «ΑΡΕΤΑΙΕΙΟΝ» Νοσοκομείο. Στις θέσεις αυτές παρέμεινε έως το 1946, οπότε και απολύθηκε για πολιτικούς λόγους, όπως άλλωστε συνέβη και με πολλούς άλλους ΕΑΜίτες και προοδευτικούς πανεπιστημιακούς.


Στη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, πήρε μέρος από τη θέση του συμβούλου χειρούργου στο Σώμα Στρατού στην Ηπειρο. Στη συνέχεια, συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση και από τον Απρίλη έως τον Οκτώβρη του 1944 διατέλεσε γραμματέας (σ.σ.: υπουργός) Υγείας και Πρόνοιας της ΠΕΕΑ, δηλαδή της Κυβέρνησης του Βουνού.


Μέλος του ΚΚΕ

Ο Πέτρος Κόκκαλης έγινε μέλος του ΚΚΕ, το 1944. Σαν κομμουνιστής, που πάντα πάλευε για το συμφέρον του λαού από την ώρα που εντάχθηκε στις γραμμές της πρωτοπορίας της εργατικής τάξης, δε δίσταζε να κάνει και δημόσια την αυτοκριτική του, για το διάστημα εκείνο της ζωής του, που έμεινε μακριά από τους λαϊκούς αγώνες. Χαρακτηριστικά είναι τα όσα είχε πει στις 26 Δεκέμβρη του 1945, μιλώντας στο Πολιτικό Μνημόσυνο του Δ. Γληνού (δημοσιεύτηκαν στην ΚΟΜ.ΕΠ. τεύχος 2, Φλεβάρης 1946, σ. 72): «Οσοι κατόρθωσαν μέσα στο σάπιο αυτό κλίμα να βρουν το σωστό δρόμο, το χρωστάνε κατά ένα μεγάλο μέρος στο εθνικοαπελευθερωτικό σάλπισμα του ΕΑΜ και γι' αυτό ευγνωμονούμε τους πρωτεργάτες του και ανάμεσα σ' αυτούς πρώτο, τον πρωτοπόρο του Δημήτρη Γληνό. Οφείλουμε, όμως, να έχουμε το θάρρος να ομολογήσουμε εμείς οι άνθρωποι της σκέψης και της δουλειάς, κι ανάμεσα στους πολλούς, που μου επιτρέπεται σήμερα να μιλήσω για τον Δημήτρη Γληνό, ότι διαφορετικός ήταν ο δρόμος που ακολουθήσαμε και δεν είναι αρκετό για να καθησυχάσουμε τη συνείδησή μας ότι, τελικά, βρεθήκαμε κοντά του και κοντά στους άλλους λαϊκούς αγωνιστές.



Υπήρξε εποχή, που εμείς, από έλλειψη σωστού ιδεολογικού προσανατολισμού, για να μη δώσουμε αφορμές στη διαστρεβλωμένη εκείνη κοινωνία, σωπάσαμε, και με την παθητική μας στάση ανεχτήκαμε, όταν εξόριζαν, βασάνιζαν, θανάτωναν τους λαϊκούς αγωνιστές. Και δεν ήταν μονάχα η έλλειψη της βαθύτερης κατανόησης της μαρξιστικής κοσμοθεωρίας, που μας έκανε έρμαια συναισθηματικών ταλαντεύσεων, αλλά και η έλλειψη θάρρους. Και είναι έλλειψη θάρρους, όταν δε σηκώνει τη φωνή του ο κάθε διανοούμενος, όταν σέρνονται στις φυλακές, τυραννιούνται, εξευτελίζονται άνθρωποι, για μόνο το λόγο ότι αγωνίζονται για τα δικαιώματα του εργαζόμενου λαού. Πιστεύουμε ότι η ωμή αυτή εξομολόγηση, όχι μόνο επιβάλλεται σαν ζήτημα ηθικής τάξης για μας τους ίδιους, αλλά επιβάλλεται και σαν μήνυμα για τους άλλους, την ανήσυχη και κρίσιμη αυτή εποχή. Γιατί, άσχετα αν ήρθε η στιγμή που είδαμε το σωστό δρόμο και κάναμε ολοκληρωτικά το καθήκον μας απέναντι στο λαό και στο έθνος, εμένα τουλάχιστον με σκιάζει σ' όλη μου τη ζωή η ανάμνηση ότι υπήρξε εποχή, που ώριμος επιστήμονας σώπασα και ανέχτηκα έτσι τη διαστρέβλωση της αλήθειας και την καταπάτηση της λευτεριάς. Και αυτήν την έννοια έχει το μήνυμα που απευθύνουμε σε κάθε τίμιο διανοούμενο, που τυχόν σωπαίνει, και μάλιστα σήμερα, όταν πίσω από τα σίδερα βρίσκονται χιλιάδες λαϊκοί αγωνιστές».



Μετά το Δεκέμβρη και τη Βάρκιζα, ο Πέτρος Κόκκαλης αγωνίστηκε, μαζί με άλλους επιστήμονες, για τη συνένωση των κομμουνιστών, ΕΑΜιτών, αριστερών και προοδευτικών επιστημόνων. Σε αυτή την προσπάθεια, στόχος ήταν η μελέτη των προβλημάτων που εγείρονταν στη σύγχρονη μεταπολεμική Ελλάδα και στην παραγωγή εκείνου του επιστημονικού έργου, που θα δίνει λύσεις και απαντήσεις στα πραγματικά προβλήματα και στις αληθινές ανάγκες της χώρας και του λαού της.


Υπήρξε, λοιπόν, ένα από τα ιδρυτικά μέλη της Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης Νεοελληνικών Προβλημάτων «Επιστήμη - Ανοικοδόμηση», της γνωστής ΕΠ - ΑΝ. Στην ιδρυτική σύσκεψη της εταιρείας, στις 3 Σεπτέμβρη 1945, ο Π. Κόκκαλης, ως πρώτος εισηγητής, μεταξύ άλλων (καταγράφηκαν στο περιοδικό «ΑΝΤΑΙΟΣ» Χρόνος Α', τεύχος 8/20-9-1945, σ. 182), είπε: «Στη σύγκρουση των προοδευτικών ανθρώπων με τις σκοτεινές δυνάμεις των καθυστερημένων, που σαν μοναδικό κίνητρο έχουν την αγωνιώδη προσπάθεια για περιφρούρηση προνομίων και ατομικών συμφερόντων, η θέση του επιστημονικού κόσμου είναι φανερή. Πάντοτε οι επιστήμονες ένιωθαν σαν κύριο προορισμό τους να δουλεύουν για να συμβάλλουν στην πρόοδο και την προκοπή του κοινωνικού συνόλου. Ωστόσο, οι οικονομικοκοινωνικές συνθήκες, αλλού πιο λίγο, αλλού πιο πολύ, όπως στον τόπο μας, ματαίωναν τη σύνδεση της θεωρίας με την πράξη με συγκεκριμένες πραγματοποιήσιμες μελέτες. Ενας από τους κυριότερους σκοπούς της Εταιρείας πρέπει να είναι να σπάσει την αντινομία αυτή και να συγκεντρώσει την προσπάθεια όλων των επιστημόνων στη μελέτη των ζωντανών νεοελληνικών προβλημάτων. Στο σημερινό μεταπολεμικό χάος, η ανάγκη αυτή παρουσιάζεται περισσότερο παρά ποτέ επιτακτική».


Στην προσφυγιά (..περισσότερες αλλά και δυσεύρετες πληροφορίες στο άρθρο του κ. Γιώργου Βραζιτούλη "Ο γιατρός Πέτρος Κόκκαλης στο Ανατολικό Βερολίνο 1955-1962")




Ο Πέτρος Κόκκαλης παρέμεινε στην πρωτοπορία του αγώνα, σε όλη τη διάρκεια της μετέπειτα ζωής του. Συνέχισε το επιστημονικό του έργου, με νέες δυνάμεις, που απέρρεαν από τη βαθιά του γνώση της πραγματικότητας και του κόσμου.


Μετά τον Εμφύλιο θα ακολουθήσει την τύχη των υπόλοιπων μαχητών του ΔΣΕ στην Πολιτική Προσφυγιά. Στο διάστημα 1950 - 1955, θα αναπτύξει μεγάλη δράση από τη θέση του υπευθύνου της ΕΒΟΠ (Επιτροπή Βοήθειας στο Παιδί), προσφέροντας όλες του τις δυνάμεις στην υπηρεσία των αναγκών των παιδιών των πολιτικών προσφύγων. Δίπλα του, θα έχει άξιους συνεργάτες εκπαιδευτικούς, όπως την Ελλη Αλεξίου, τον Γ. Αθανασιάδη κ.ά.


Το 1950 ήρθε μια ακόμη αναγνώριση για τον Πέτρο Κόκκαλη. Πήρε μέρος στο συνέδριο που ίδρυσε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης, του οποίου και αναδείχτηκε μέλος, δίπλα στον Πάμπλο Πικάσο, στον Λουί Αραγκόν, στον Ζολιό και την Μαρί Κιουρί, στον Τζον Μπερνάλ Ντέσμοντ, στον Ιβ Μοντάν κ.ά.


Το 1954, του έγινε πρόταση από τον υπουργό Επιστημών της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας να εργαστεί μόνιμα στο Βερολίνο. Ο Π. Κόκκαλης ενημέρωσε σχετικά την ηγεσία του ΚΚΕ, η οποία και ενέκρινε την εγκατάστασή του στη γερμανική πρωτεύουσα. Από το Μάη του 1955, εργάστηκε ως διευθυντής του Ινστιτούτου Πειραματικής Χειρουργικής της Καρδιάς και των Αγγείων στην Ακαδημία Επιστημών του Βερολίνου, η οποία τον εξέλεξε παμψηφεί μέλος της, το 1959. Το 1957 έγινε καθηγητής στην έδρα της Χειρουργικής του Πανεπιστημίου «Χούμπολντ». Ταυτόχρονα, από το 1957 έως το 1962, διατέλεσε πρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής Πολιτικών Προσφύγων Ελλάδος (ΚΕΠΠΕ).


Την 1η Δεκέμβρη του 1961, ενάμιση μήνα πριν από το θάνατό του, ο Πέτρος Κόκκαλης τιμήθηκε με το ανώτατο παράσημο «Εργασίας» από την κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, παρουσία του ηγέτη της, Β. Ούλμπριχτ. Ο αρμόδιος υπουργός, που τον προσφώνησε, είπε μεταξύ άλλων: «Σαν επιστήμων, ιατρός και αγωνιστής κατά του φασισμού, σαν διευθυντής πανεπιστημιακού ινστιτούτου Πειραματικής Χειρουργικής της Καρδιάς, ο καθηγητής Πέτρος Κόκκαλης ενώνει όλες τις υψηλές ιδιότητες που απαιτούνται από έναν επιστήμονα, δάσκαλο και παιδαγωγό και αποτελεί πρότυπο και παράδειγμα για τους νέους επιστήμονες».


Η απώλεια ενός μεγάλου επιστήμονα και αγωνιστή


Την Τρίτη 16 Γενάρη του 1962, από το ραδιοσταθμό του ΚΚΕ «Φωνή της Αλήθειας», που έδρευε στη Ρουμανία, οι Ελληνες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό πληροφορούνταν μιαν άκρως δυσάρεστη είδηση: «Η Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας αναγγέλλει με βαθύτατη θλίψη το θάνατο του εξέχοντα επιστήμονα και αγωνιστή της ειρήνης και της δημοκρατίας καθηγητή σ. Πέτρου Κόκκαλη. Ο καθηγητής Πέτρος Κόκκαλης πέθανε από καρδιακή προσβολή στη διάρκεια της εργασίας του στο "Ινστιτούτο Πειραματικής Χειρουργικής της Καρδιάς και των Αιμοφόρων Αγγείων", της Γερμανικής Ακαδημίας Επιστημών, που διηύθυνε. Πέθανε πάνω στο καθήκον» («Το ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος 9, σ. 137).


Την επομένη, 17 του μηνός, η είδηση πέρασε στον αθηναϊκό Τύπο. Η «Αυγή» εκείνης της περιόδου, στην πρώτη της σελίδα, έγραφε: «Τη νύκτα της Δευτέρας πέθανε αιφνιδίως στο Βερολίνο ο καθηγητής Κόκκαλης». Στο σύντομο ρεπορτάζ αναφερόταν: «Τηλεγράφημα από το Ανατολικό Βερολίνο προς την εφημερίδα μας ανήγγειλε χθες το θάνατο του διαπρεπούς Ελληνος επιστήμονος Πέτρου Κόκκαλη. Το τηλεγράφημα έχει ως εξής: Ο καθηγητής δρ. Πέτρος Κόκκαλης απεβίωσε αιφνιδίως τη νύκτα της Δευτέρας προς την Τρίτη. Η κηδεία του Κόκκαλη, ο οποίος ήταν συνεργάτης στα ζητήματα κυκλοφορίας του αίματος της Γερμανικής Ακαδημίας του Βερολίνου, θα γίνει το πρωί της προσεχούς Κυριακής στο κρεματόριο του Ανατ. Βερολίνου».


«Στο πρόσωπο του συζύγου σας - έλεγε σε συλλυπητήριο μήνυμα προς τη γυναίκα του εκλιπόντος ο ηγέτης της ΓΛΔ Β. Ούλμπριχτ - χάνουμε ένα σύντροφο, που σαν άνθρωπος και σαν ερευνητής κατέκτησε έξω από τα σύνορα της πατρίδας του και της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας το σεβασμό, την αναγνώριση και το διεθνές κύρος». Στο ίδιο πνεύμα, ο ραδιοσταθμός της Μόσχας χαρακτήρισεΗ απώλεια ενός μεγάλου επιστήμονα και αγωνιστή το θάνατο του Π. Κόκκαλη «απώλεια για το φιλελεύθερο ελληνικό λαό και το παγκόσμιο κίνημα ειρήνης».


Οι Ελληνες κομμουνιστές, οι αριστεροί, οι προοδευτικοί άνθρωποι γνώριζαν πολύ καλά το μέγεθος της απώλειας. «Ο θάνατος του καθηγητή σ. Πέτρου Κόκκαλη είναι μεγάλη απώλεια για το προοδευτικό κίνημα της Ελλάδας και την Επιστήμη», τόνιζε, στην ανακοίνωσή της, η ΚΕ του ΚΚΕ («Το ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος 9, σ. 137).


Η οικογένεια του Πέτρου Κόκκαλη, γνωρίζοντας την επιθυμία του να ταφεί στα πάτρια εδάφη αμέσως μετά το θάνατό του, ζήτησε από την τότε κυβέρνηση του Κ. Καραμανλή να επιτραπεί η μεταφορά της σορού του στην Ελλάδα. Η κυβέρνηση, παρά τις συνθήκες της αντικομμουνιστικής μετεμφυλιακής ψύχωσης που επικρατούσαν τότε, έδωσε την έγκριση.


Η κηδεία του Πέτρου Κόκκαλη έγινε την Κυριακή 28 Γενάρη 1962 στο Α' Νεκροταφείο. Το νεκρό αποχαιρέτησαν διακεκριμένοι επιστήμονες, λογοτέχνες, πολιτικοί, η πολιτική ηγεσία της ΕΔΑ, χιλιάδες επωνύμων και ανωνύμων. Το βράδυ εκείνης της μέρας, ο Γ. Ρίτσος έγραψε ένα Επιτύμβιο στο νεκρό που τελείωνε με τη φράση: «Η ΕΛΛΑΔΑ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ».


«Να γυρίσουν ζωντανοί», είχε φωνάξει τη μέρα της κηδείας ο λαός της Αθήνας, απαιτώντας τον άμεσο επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων κι εκφράζοντας την αγανάκτησή του, που ένας τόσο σπουδαίος άνθρωπος σαν τον εκλιπόντα υποχρεώθηκε να ζήσει και να πεθάνει στην εξορία της πολιτικής προσφυγιάς.

Στις 15 Γενάρη γεννιέται ο Ναζίμ Χικμέτ (Nazim Hikmet) στη Θεσσαλονίκη, που τότε ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. H καταγωγή του ήταν αριστοκρατική.

Ο πατέρας του, Χικμέτ Ναζίμ Μπέης (Hikmet Nazim Bey), ήταν ανώτερος δημόσιος υπάλληλος, που, αν και γιος του Μεχμέτ Ναζίμ Πασά (Mehmet Nazim Pasha), τελευταίου κυβερνήτη της Θεσσαλονίκης, δεν ήταν πλούσιος και είχε δημοκρατικές αντιλήψεις.

Η μητέρα του, Τζελίλ Χανίμ (Celile Hanim), ήταν κόρη του γλωσσολόγου Ενβέρ Τζελαλετίν Πασά (Enver Celalettin Pasha) και είχε Πολωνική καταγωγή.

Σαν παιδί περνούσε πολύ χρόνο με τον παππού του Μεχμέτ Ναζίμ Πασά, ο οποίος ήταν και ποιητής, οπαδός της μυστικιστικής παράδοσης των Σούφι.

Όταν ο Χικμέτ ήταν τριών χρόνων η οικογένειά του ακολούθησε τον παππού του στο Άλεπ (Aleppo) και στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν στο Καντικιόι (Kadikoy) της Κωνσταντινούπολης.

Στα 1922 γίνεται μέλος του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων) και του Κομμουνιστικού Κόμματος Τουρκίας (ΚΚΤ).

Στα 1931,1933, 1934 εξαιτίας του ανατρεπτιού περιεχομένου του έργου και της δράσης του συλλαμβάνεται και φυλακίζεται για μικρά χρονικά διαστήματα. Στην απολογία του στα 1931 δηλώνει: «Είμαι ένας Κομμουνιστής ποιητής και κάθε μέρα προσπαθώ να γίνω καλύτερος Κομμουνιστής και καλύτερος ποιητής».

Στις 17 Γενάρη 1938 συλλαμβάνεται για να δικαστεί αυτή τη φορά από Στρατοδικείο. Του απαγγέλλεται η κατηγορία περί υποκίνησης των δοκίμων του στρατού σε ανταρσία και του επιβάλλεται η εξοντωτική ποινή των 28 χρόνων και τεσσάρων μηνών φυλάκισης.

Λόγω τον προβλημάτων υγείας στο διεθνή Τύπο εμφανίζονται άρθρα που απαιτούν την αποφυλάκισή του. Διανοητές από όλο τον κόσμο όπως οι Πωλ Ελυάρ, Ζολιό Κιουρί, Πάμπλο Νερούντα, Ζαν-Πωλ Σαρτρ, Πάμπλο Πικάσο, κ.α. ασκούν πίεση για την απελευθέρωσή του. Υπό την πίεση που ασκείται απ’ όλο τον κόσμο και την απεργία πείνας του Χικμέτ αποφυλακίζεται το Μάη του 1950.

Το Νοέμβρη του ίδιου χρόνου στη Βαρσοβία του αποδίδεται το Παγκόσμιο Βραβείο Ειρήνης μαζί με τους Πικάσο, Ρόμπσον, Γουάντα Τζακουμπόσκα και Νερούντα, παρ’ ότι στον ίδιο απαγορεύεται να παραβρεθεί στην τελετή απονομής.

Τον Ιούνη του 1951 φεύγει παράνομα με ταχύπλοο σκάφος από την Τουρκία και επιβιβάζεται στα διεθνή ύδατα σε ένα περαστικό Ρουμάνικο φορτηγό πλοίο και μετά από μια στάση του στο Βουκουρέστι καταφτάνει στη Μόσχα, όπου τον υποδέχεται η Ένωση Συγγραφέων με τιμές. Στις 25 Ιούλη το Τουρκικό κοινοβούλιο τον ανακηρύσσει προδότη και του αφαιρεί την Τουρκική υπηκοότητα.

Πεθαίνει από καρδιακή προσβολή στις 3 Ιουνίου στη Μόσχα. Ο τάφος του βρίσκεται στο διάσημο νεκροταφείο Νοβοντεβίτσι (Novodevichy), όπου είχε ταφεί το 1942 και η κομσομόλα παρτιζάνα Τάνια (Ζόγια Κοσμοντεμιάνσκαγια – Zoya Kosmodemianskaya) της οποίας την αυταπάρνηση και τον ηρωισμό είχε υμνήσει στα «Ανθρώπινα Τοπία».

Διεθνιστής και πατριώτης. Στις δύσκολες στιγμές του τόπου η καρδιά του τουφεκίζονταν (και) στην Ελλάδα. Δέθηκε και συνδέθηκε με την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό, όχι μόνο γιατί γεννήθηκε στην Ελλάδα, αλλά και γιατί στάθηκε στο πλευρό του λαού σε δύσκολα χρόνια. Έδωσε το «παρών» σε κάθε εκδήλωση διεθνούς αλληλεγγύης για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, για την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και τη γενική αμνηστία, και σε κάθε πρωτοβουλία πνευματική και κοινωνική για την Ελλάδα.

(Από το χρονολόγιο του τεύχους 53-56 του περιοδικού Θέματα Παιδείας που είναι αφιερωμένο στον ποιητή)