Τετάρτη, 30 Σεπτεμβρίου 2009

Ο εγκέφαλος και τα καλά φυλαγμένα μυστικά του

Πίσω από την ντροπή και τις ηθικές αξίες έως τη δημιουργικότητα και τις σεξουαλικές προτιμήσεις κρύβεται ο εγκέφαλος –το πιο σύνθετο και άγνωστο τμήμα του οργανισμού. Στο βιβλίο της με τίτλο «The Brain Book», η δημοσιογράφος Ρίτα Κάρτες επιχειρεί να αποκαλύψει μερικά από τα καλά κρυμμένα μυστικά του εγκεφάλου.
Πεποιθήσεις και προκαταλήψεις
Το σύστημα απόψεων ενός ανθρώπου διαμορφώνεται με βάση ένα σύνθετο μοτίβο αλληλεπίδρασης μεταξύ γονιδίων, κουλτούρας και ανατροφής και παρέχει το πλαίσιο για τις μετέπειτα εμπειρίες του. Πολλές από τις εμπειρίες αυτές, ωστόσο, συνδέονται άμεσα με την εγκεφαλική δραστηριότητα –όπως, για παράδειγμα, οι υπερφυσικές εμπειρίες, οι οποίες αποδίδονται σε διαταραχές της λειτουργίας του εγκεφάλου. Η έκσταση που κυριαρχεί σε αυτές τις περιπτώσεις αποδίδεται σε μικρές κρίσεις των κροταφικών λοβών.
Διαφορές φύλου
Ο εγκέφαλος κάθε ατόμου είναι τόσο μοναδικός όσο και το πρόσωπό του. Μεταξύ των φύλων, ωστόσο, παρατηρούνται συγκεκριμένες διαφοροποιήσεις στις οποίες αποδίδονται και οι σεξουαλικές προτιμήσεις των ατόμων. Η αγενεσία μεσολοβίου (corpus callosum), για παράδειγμα, είναι περισσότερο ανεπτυγμένη στις γυναίκες απ’ ό,τι στους άνδρες, γεγονός που εξηγεί τη μεγαλύτερη συναισθηματική επαγρύπνηση των γυναικών.
Προσωπικότητα
Μετά από μελέτες, οι επιστήμονες κατέληξαν ότι η προσωπικότητα μπορεί να είναι «ορατή» μέσα από τη δραστηριότητα στα διάφορα τμήματα του εγκεφάλου. Τα εξωστρεφή άτομα, παραδείγματος χάριν, παρουσιάζουν μειωμένη δραστηριότητα κατά την ανταπόκρισή τους στα ερεθίσματα στο νευρονικοειδές κύκλωμα που κρατά τον εγκέφαλο αφυπνισμένο. Τα άτομα που έλκονται από την καινοτομία εμφανίζουν ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα στον ιππόκαμπο και το ραβδωτό τμήμα (striatum) του εγκεφάλου, ενώ οι ντροπαλοί παρουσιάζουν αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα στην αμυγδαλή του εγκεφάλου στη θέα εχθρικών προσώπων.
Μέγεθος του εγκεφάλου
Παρότι το μέγεθος του εγκεφάλου διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, μέχρι στιγμής δεν έχει διαπιστωθεί συσχέτιση ανάμεσα στο μέγεθος του εγκεφάλου και τις διανοητικές λειτουργίες ή δυνατότητες του ατόμου. Στον εγκέφαλο του Αϊνστάιν, ο οποίος μελετήθηκε μετά το θάνατό του, διαπιστώθηκε ότι έλειπε ένα τμήμα από μια αυλάκωση που περνά μέσα από το βρεγματικό λοβό. Η περιοχή αυτή σχετίζεται με τα μαθηματικά και την αντίληψη του χώρου και πιστεύεται ότι η απουσία αυτού του τμήματος επέτρεψε στους νευρώνες της περιοχής να επικοινωνούν καλύτερα.
Γήρανση του εγκεφάλου
Οι περισσότεροι νευρώνες του εγκεφάλου λειτουργούν κανονικά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Παρ’ όλα αυτά, ο εγκέφαλος συρρικνώνεται κατά 5-10% μετά τα 20 έτη. Στις μεταβολές του εγκεφάλου περιλαμβάνεται η πλάτυνση των αυλακώσεων και ο σχηματισμός πλακών. Αυτό που παρατηρείται, επίσης, με την πάροδο των χρόνων είναι η φθορά του μυελωνόδους ελύτρου που μονώνει τους νευρώνες, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αποτελεσματικότητα των εγκεφαλικών κυκλωμάτων και να παρουσιάζονται προβλήματα μνήμης.
Ύπνος και όνειρα
Είναι γνωστό πόσο σημαντικός είναι ο ύπνος όχι μόνο για την ευεξία αλλά και για την επιβίωση του ανθρώπου. Χωρίς αρκετό ύπνο, ο εγκέφαλος παθαίνει σύγχυση, χάνουμε την ικανότητά μας να σκεφτούμε και να θυμηθούμε. Οι κύκλοι ύπνου-ξύπνιου ελέγχονται από τους νευροδιαβιβαστές που ενεργούν σε συγκεκριμένα τμήματα του εγκεφάλου. Όταν είμαστε ξύπνιοι, συσσωρεύεται στον εγκέφαλο μια χημική ουσία, η αδενοσίνη, η οποία προκαλεί το αίσθημα της νύστας, ενώ όταν κοιμόμαστε διαλύεται σταδιακά. Όνειρα βλέπουμε κυρίως κατά τη λειτουργία REM που η εγκεφαλική δραστηριότητα κυμαίνεται σε υψηλά επίπεδα. Όνειρα βλέπουμε όμως και όταν κοιμόμαστε βαθιά, τα οποία συνήθως χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη συναισθηματική φόρτιση.
Ασυνείδητο
Το συνειδητό τμήμα του εγκεφάλου αποκρίνεται στα ερεθίσματα του ήχου, του φωτός και του πόνου, ωστόσο, τα επίπεδα της συνειδητότητας υποχωρούν σε περιπτώσεις σύγχυσης, παραληρήματος και κώματος, καθώς και υπό την επήρεια αλκοόλ ή ναρκωτικών ουσιών, τραυματισμού ή λοίμωξης και κούρασης. Το κώμα οφείλεται σε βλάβη των τμημάτων του εγκεφάλου που ευθύνονται για τη διατήρηση του ατόμου στο επίπεδο της συνειδητότητας. Υπάρχουν πολλοί βαθμοί κώματος. Στις λιγότερο σοβαρές περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να ανταποκριθεί σε ορισμένα ερεθίσματα. Στη μόνιμη κωματώδη κατάσταση, ο ασθενής μοιάζει να κοιμάται και να ξυπνά, να κινεί τα μάτια και τα άκρα του σώματος, κινήσεις που κάνει σπασμωδικά χωρίς να ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένα ερεθίσματα.
Πηγή: The Independent

Τρίτη, 29 Σεπτεμβρίου 2009

Εβρος - Περιήγηση στον Έβρο

Ενας νομός πανέμορφος, ιδιαίτερος και πολύ παρεξηγημένος. Για το τελευταίο, μάλλον, ευθύνεται η υποχρεωτική θητεία σε παραμεθόριο περιοχή και ότι ο τουρισμός βρίσκεται σε «νηπιακό» στάδιο
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΝΤΙΝΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΖΑΒΟΣ
Είχα αρκετά χρόνια να πάω στον Εβρο και τον περασμένο μήνα τον γύριζα επί μία εβδομάδα. Είναι ένα μέρος που, αν έκανα κάποιο άλλο επάγγελμα, θα έμενα ευχαρίστως. Οχι μόνον για τις πολλές φυσικές ομορφιές του, την ιστορία του και ότι μπορείς να πιεις τον καφέ σου σε μια ώρα είτε στην Τουρκία είτε στη Βουλγαρία αλλά και για τους κατοίκους του που στα ελαττώματά τους δεν περιλαμβάνεται η αφιλοξένια.
Για να μπορέσει να περιγράψει κανείς όλο τον νομό θα χρειαζόταν ένα βιβλίο ολόκληρο, έτσι θα προσπαθήσω να σας δώσω περιληπτικά τα ωραιότερα στα δικά μου τουλάχιστον μάτια.
Ο Νομός Εβρου βρίσκεται στο βορειοανατολικότερο άκρο Ελλάδας, φυσικό σύνορο της χώρας μας με τη Βουλγαρία στα βόρεια και την Τουρκία στα ανατολικά, αποτελεί δε το ένα από τα δύο τριεθνή σημεία που υπάρχουν στην Ελλάδα. Δυτικά συνορεύει με τον νομό Ροδόπης και στα νότια βρέχεται από το Θρακικό Πέλαγος. Χιλιομετρικά αποτελεί τον πλέον απομακρυσμένο νομό από την Αθήνα, καθώς η πρωτεύουσα του νομού, Αλεξανδρούπολη, απέχει 840 χλμ. και 340 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη. Είναι ένας νομός πεδινός στην ουσία, αφού μόνο το 10,3% είναι ορεινοί όγκοι, έναντι των εκτεταμένων πεδιάδων που καταλαμβάνουν το 62,4% της έκτασής του που τις αρδεύουν τα πλούσια νερά του ποταμού Εβρου και των παραποτάμων του. Η κύρια ενασχόληση των κατοίκων είναι η καλλιέργεια γης (βαμβάκι, σιτάρι και τεύτλα), ενώ η κτηνοτροφία αποτελεί τη δεύτερη σε σπουδαιότητα απασχόληση των κατοίκων της περιφέρειας του νομού.
Αλεξανδρούπολη
Είναι η πρωτεύουσα του νομού Εβρου με 50.000 περίπου κατοίκους. Βρίσκεται σε απόσταση μόλις 14 χιλιομέτρων περίπου από τις εκβολές του ποταμού Εβρου, όπου και τα ελληνοτουρκικά σύνορα. Η πόλη είναι σχετικά νέα. Χτίστηκε στη θέση ενός ασήμαντου οικισμού, που λέγεται ότι δημιουργήθηκε όταν κατασκευάζονταν από Αυστριακούς μηχανικούς οι σιδηροδρομικές γραμμές της Μακεδονίας.
Η θέση είχε την ονομασία Ντεντέαγατς (Δεδέαγατς) που σημαίνει «Δέντρο του Καλόγερου», από ένα δέντρο που στη σκιά του, κατά την παράδοση, δίδαξε και τάφηκε κάποιος δερβίσης. Το 1877, οι Ρώσοι αξιωματικοί έκθαμβοι από τη μαγευτική τοποθεσία σχεδίασαν μια πόλη με θαυμάσιο ρυμοτομικό σχέδιο και ωραίους, φαρδείς δρόμους. Ονομαζόταν Δεδέαγατς μέχρι το 1920, οπότε και ονομάστηκε Αλεξανδρούπολη προς τιμήν του τότε βασιλιά της Ελλάδος Αλεξάνδρου, του πρώτου βασιλιά που επισκέφτηκε την πόλη. Βεβαίως, οι γνώμες διίστανται.
Κατά τον Πλούταρχο, την πόλη έκτισε ο βασιλεύς Αλέξανδρος στην χώρα των Θρακών την οποία υπέταξε πιθανόν το 334 π.Χ. Την αναφέρει επίσης σε ειδικό κατάλογο τρίτη κατά σειρά ο Στέφανος Βυζάντιος. Πιθανολογώ πως και οι δύο ερμηνείες της ονομασίας είναι σωστές. Με τη Συνθήκη της Λωζάννης (24/7 1923) η Δυτική Θράκη και ανάμεσά της η Αλεξανδρούπολη, παραχωρήθηκε οριστικά στην Ελλάδα.
Σήμερα, η πρωτεύουσα του νομού Eβρου λειτουργεί ως διοικητικό κέντρο του νομού. Mεγάλο μέρος των κατοίκων της είναι διοικητικοί υπάλληλοι ή ασχολούνται με το εμπόριο. Ετσι, η ταυτότητα της πόλης είναι αυτό που θα λέγαμε «μεσοαστική». Θα βρείτε κολυμβητήρια, γυμναστήρια, μπαράκια, εστιατόρια και ταβέρνες, μια οργανωμένη αγορά και ό,τι άλλο συνιστά μια ολοκληρωμένη πόλη που δεν της λείπει τίποτα. Ο τουρισμός παρουσιάζει αξιόλογη κίνηση και υπάρχει αρκετά ικανοποιητική υποδομή για την κάλυψη των αναγκών των τουριστών που κατακλύζουν τις θαυμάσιες αμμουδιές της περιοχής. Αξίζει να δείτε το σήμα «κατατεθέν» της πόλης που είναι ο Φάρος της και είναι από τους μεγαλύτερους, όχι μόνο της Ελλάδος αλλά και όλης της Ευρώπης καθώς και το περίφημο σπήλαιο της Μάκρης που θεωρείται σύμφωνα με την παράδοση κατοικία του Κύκλωπα Πολύφημου. Εχει δύο ορόφους και τρεις θαλάμους (δύο στον πρώτο και έναν στον δεύτερο όροφο) με πολλούς σταλαγμίτες και σταλακτίτες. Στο εσωτερικό του βρέθηκαν πήλινες πλάκες και όστρακα.
Το «Μεταξένιο» Σουφλί
Δεν ξέρω τι αναμνήσεις μπορεί να έχει κάποιος που υπηρέτησε εκεί τη θητεία του, εμένα πάντως σαν επισκέπτη με καταγοήτευσε με τα παλιά σπίτια του και τα ανηφορικά του δρομάκια. Πέντε χιλιάδες περίπου άνθρωποι ζουν και εργάζονται στο Σουφλί που δημιουργήθηκε στα μέσα του 18ου αιώνα από νομάδες Σουλιώτες και γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή του κατά τον 19ο αιώνα έως και τις αρχές του 20ού, οπότε και οι κάτοικοί του ασχολήθηκαν κυρίως με τη σηροτροφία, την παραγωγή μετάξης και την αμπελοκαλλιέργεια. Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να γνωρίσετε από κοντά αυτήν την ιστορία του μεταξιού, από μια επίσκεψη στα 2 μουσεία της πόλης. Εκεί, θα ταξιδέψετε ώς την Kίνα, όπου για πρώτη φορά αρχίζει η καλλιέργεια της μετάξης. Θα δείτε τη διαδικασία εκτροφής των μεταξοσκωλήκων και την μετέπειτα παραγωγή της μετάξης.
Είναι μια πόλη με πολλά αρχοντικά και παραδοσιακά κτίσματα. Νομίζω πως είναι και η μοναδική πόλη της Ελλάδας που έχει λειτουργική «Πνύκα» με την επιγραφή «Τις βούλεται αγορεύειν»!
Διδυμότειχο
Κατά τη διάρκεια των Βυζαντινών Χρόνων και ιδίως μετά την Φραγκοκρατία, το Διδυμότειχο ήταν η πιο σημαντική πόλη της Θράκης. Εκεί γεννήθηκε ο Ιωάννης Γ΄ ο Βατάτζης, ο Ιωάννης Ε΄ ο Παλαιολόγος και ήταν η έδρα των αυτοκρατόρων Ανδρόνικου του Γ΄ Παλαιολόγου και Ιωάννη του ΣΤ΄ Καντακουζηνού κατά τη διάρκεια των δύο καταστροφικών εμφυλίων πολέμων του πρώτου μισού του 14ου αιώνα. Χρησιμεύει ως ορμητήριο για τον αυτοκρατορικό στρατό και βάση για τις επιχειρήσεις του, χώρος υποδοχής των επισήμων ξένων αλλά ταυτόχρονα και τόπος εξορίας των πλέον επικίνδυνων εχθρών του θρόνου της Κωνσταντινούπολης.
Σήμερα, το κάστρο διατηρείται στο μεγαλύτερο μήκος του με τους 24 πύργους του, κάποιοι από τους οποίους φέρουν μονογράμματα βυζαντινών προσωπικοτήτων και διακοσμητικά μοτίβα. Στο μεταβυζαντινό ναό του Χριστού Σωτήρος ο επισκέπτης μπορεί να προσκυνήσει τη θαυματουργή αμφιπρόσωπη εικόνα της Βρεφοκρατούσας Θεοτόκου «Διδυμοτειχίτισσας» με τη Σταύρωση στην οπίσθια όψη, ένα αυτοκρατορικό δώρο προς την πόλη, όπως επίσης και την έξοχη υστεροβυζαντινή εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι εκατοντάδες των τεχνητών λαξευμάτων σπηλαίων, τα οποία είχαν διαμορφωθεί από τους ίδιους τους βυζαντινούς κατοίκους του κάστρου ως βοηθητικά τμήματα των κατοικιών τους. Η πόλη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το 1361 και αποτέλεσε την πρώτη τους πρωτεύουσα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Εδώ ο σουλτάνος Μουράτ ο Α΄ έκτισε τα ανάκτορά του και εδώ, σε ένα μικρό πύργο, φυλαγόταν ο αυτοκρατορικός θησαυρός. Ανάμεσα στα μνημεία της περιόδου είναι το διάσημο επιβλητικό Μεγάλο Τέμενος, γνωστό ως τέμενος του Σουλτάνου Βαγιαζήτ του Κεραυνού, το αρχαιότερο στην Ευρώπη, κτισμένο στις αρχές του 15ου αιώνα με μολυβδοσκέπαστο τρούλο. Στην ίδια περίπου εποχή χρονολογούνται και τα λεγόμενα «Λουτρά των Ψιθύρων», τα αρχαιότερα Οθωμανικά λουτρά στην Ευρώπη τα οποία σώζονται έως και σήμερα. Εκεί βρίσκονται και οι φυλακές που έμεινε φυλακισμένος ο Κάρολος ΙΒ΄ της Σουηδίας λαξεμένες σε βράχο πλάι στη Μητρόπολη. Μια πόλη που ασχέτως του «Διδυμότειχο Blues» αξίζει να περπατήσετε τους δρόμους και τα σοκάκια της και να τη γνωρίσετε.
Ορεστιάδα
Η παλιά Ορεστιάδα είναι η Αδριανούπολη ή Καραγάτς και εκκενώθηκε τον Ιούλιο 1923 διότι η Συνθήκη Λωζάννης, προέβλεπε να παραδοθεί στους Τούρκους. Η σημερινή Ορεστιάδα είναι η νεώτερη πόλη της Ελλάδας και λόγω αυτού έχει και την καλύτερη ρυμοτομία. Λίγο πιο νότια βρίσκεται το βυζαντινό φρούριο του Πυθίου που ήταν το καταφύγιο και θησαυροφυλάκιο του Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνού.
Μεταξάδες
Ενα χωριό με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική που παραδείγματά της έχω δει μόνον σε 2 - 3 οικήματα στην Πελοπόννησο. Ομως, για να βρεθείς στους Μεταξάδες, πρέπει να ξέρεις το μέρος.
Οι Μεταξάδες είναι ένα από τα τελευταία χωριά πριν από τη Βουλγαρία. Ακολουθώντας την ταμπέλα εξόδου από τον κεντρικό δρόμο, διαδοχικά θα περάσετε αρκετά μικρά και γραφικά χωριά. Οι Μεταξάδες, όπως και τα υπόλοιπα χωριά που ανήκουν στον Δήμο, είναι περιοχές που βασίζουν την οικονομία τους αποκλειστικά στην καλλιέργεια της γης. Γι' αυτό και στα χωράφια που θα δείτε στο δρόμο σας, όπου καλλιεργούνται σπαράγγια, σιτάρι και βαμβάκι, πάντα κάποια δουλειά γίνεται ανάλογα με την ώρα της ημέρας και σχεδόν ποτέ δεν θα τα δείτε άδεια.
Παλιότερα, η περιοχή φημιζόταν για τις πέτρες και τους λιθοξόους της. Θαυμάσια δείγματα της αρχιτεκτονικής που στήθηκαν πάνω σε αυτήν την πέτρα θα δείτε σε όλα τα χωριά της κοινότητας και κυρίως στους Μεταξάδες. Σπίτια, αλλά και παλιότερες εκκλησίες, κτισμένα εξ ολοκλήρου από πέτρα και ξύλο ανάμεσα της. Δουλεμένες από άριστους τεχνίτες, οι πέτρες αλλού ορθογώνιες και αλλού ακανόνιστου σχήματος, φτιάχνουν σπίτια εντυπωσιακά και επιβλητικά. Πολλά από αυτά σήμερα έχουν αναπαλαιωθεί και κάποια βρίσκονται στη διαδικασία της αναπαλαίωσης.
Περιηγήσεις οικολογικού περιεχομένου
Aν βρεθείτε στο νομό Eβρου, αξίζει τον κόπο να επισκεφθείτε δύο από τα σπουδαιότερα οικοσυστήματα της χώρας μας. Πρόκειται για το Δάσος της Δαδιάς και το Δέλτα του Eβρου. Στο μεν πρώτο θα έχετε την ευκαιρία να θαυμάσετε πλήθος αρπακτικών πουλιών που φωλιάζουν εκεί και στο δεύτερο θα δείτε σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας κατά μήκος του ποταμού που αποτελεί όχι μόνο το σύνορο της χώρας μας με την Τουρκία, αλλά και το σημείο τομής Ανατολής και Δύσης.
Δέλτα του ποταμού Εβρου
Ο ποταμός Εβρος, είναι ο μεγαλύτερος της Βαλκανικής μετά τον Δούναβη. Ξεκινώντας από τις βόρειες πλευρές της βουλγαρικής Ρίλας, διασχίζει και ποτίζει τον εύφορο κάμπο της Ανατολικής Ρωμυλίας, για να καταλήξει στο Θρακικό Πέλαγος ανατολικά της Αλεξανδρούπολης, διανύοντας μια διαδρομή 515 χλμ. Φτάνοντας στη θάλασσα, μεταφέρει καθημερινά με το ρεύμα του, τεράστιους όγκους υλικών, που εναποθέτει στις εκβολές του. Υπολογίζεται πως τα υλικά αυτά (χώματα, άμμος, λάσπη, κορμοί δέντρων), που φτάνουν τους 170.000 τόνους ετησίως, επεκτείνουν την ξηρά προς τη θάλασσα και εμποδίζουν την ελεύθερη ροή του ποταμού, αναγκάζοντάς τον να εκβάλλει έτσι με πολλά σκέλη στη θάλασσα.
Ο χώρος του Δέλτα με τα πολλά σκέλη του ποταμού, τις λίμνες, τις λιμνοθάλασσες και τις νησίδες που δημιουργούνται και την άφθονη βλάστηση, είναι ένας από τους λίγους υγροτόπους της πατρίδας μας, που διασώθηκε και έχει μεγάλη αξία. Η έκταση της δελταϊκής πεδιάδας ανέρχεται σε 188.000 στρέμματα, από τα οποία τα 150.000 στρέμματα ανήκουν στην Ελλάδα. Απ' αυτά, τα 100.000 στρέμματα αποτελούν την έκταση, που έχει ενταχθεί στον κατάλογο της Σύμβασης Ραμσάρ ως υγρότοπος διεθνούς σημασίας.
Σε 350 ανέρχονται τα φυτικά είδη που διαμορφώνουν τη φυτική βλάστηση του Δέλτα του Εβρου. Από κοντά και ο ζωικός κόσμος, βρίσκει εδώ ιδανικές συνθήκες για τη διατήρηση και τον πολλαπλασιασμό του.
Στο Δέλτα Εβρου έχουν επισημανθεί 46 είδη ψαριών, 7 είδη από αμφίβια, 21 είδη από ερπετά και περισσότερα από 40 είδη θηλαστικών (βίδρες, αγριόγατες, κουνάβια, νυφίτσες ασβοί, σκαντζόχοιροι, λαγόγυροι, σκίουροι, νυχτερίδες κ.ά.), ενώ ένας τεράστιος αριθμός πουλιών, χρησιμοποιεί το Δέλτα είτε για μόνιμη διαμονή είτε για καταφύγιο τους χειμερινούς μήνες είτε για χώρο ανάπαυσης κατά τη μετακίνησή τους από τη Βόρεια Ευρώπη στην Αφρική.
Δάσος της Δαδιάς
Στο νομό Εβρου, στα βόρεια της Αλεξανδρούπολης βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της χώρας μας. Το Δάσος της Δαδιάς, που από το 1980 προστατεύεται με την πρωτοβουλία της κοινότητας Δαδιάς, του Δασαρχείου Σουφλίου και του WWF Eλλάδος, ανήκει πλέον στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. H συνολική έκταση του δάσους, φτάνει τα 351.700 στρέμματα, ενώ ο πυρήνας της προστατευόμενης ζώνης αγγίζει τα 72.900 στρέμματα. H σημαντικότερη ιδιαιτερότητα της Δαδιάς έγκειται στο ότι ενώ αποτελείται από χαμηλά βουνά, βρίσκεται σε υψηλή γεωγραφικά θέση. Γι' αυτό και η βλάστησή του ποικίλλει, με τον κύριο όγκο να καλύπτεται από πευκοδάση, αλλά και με έντονη την παρουσία διάφορων συστάδων. Σε άλλα σημεία του πάλι μπορεί να βρείτε αρκετά εκτεταμένα ξέφωτα, αλλά και επιβλητικούς βραχώδεις όγκους και ποταμάκια με συστάδες από πλατάνια και σκλήθρα στις όχθες τους. Aν τύχει να βρεθείτε στη Δαδιά την άνοιξη, θα σας εντυπωσιάσουν τα πολύχρωμα «χαλιά» του δάσους που τα συνθέτουν διάφορα σπάνια φυτά. Oλα τα παραπάνω βεβαίως «ζωγραφίζουν» ένα εξαιρετικό τοπίο. H Δαδιά, όμως, δεν χρωστά τη μερίδα του λέοντος της φήμης της στην χλωρίδα και στην ιδιαίτερη, λόγω τοποθεσίας, βλάστησή της. H πρώτη κίνηση για την προστασία της, που τελικά κατέληξε στην ανακήρυξη του πάρκου σε επισήμως προστατευόμενη ζώνη, είχε να κάνει με τον πληθυσμό των σπάνιων αρπακτικών πουλιών που φωλιάζουν στα δέντρα της. O μαυρόγυπας, ο ασπροπάρης, ο φιδαετός, το όρνιο και ο τσίφτης, είναι μερικά μόνο από τα σπανιότατα είδη αρπακτικών που θα συναντήσετε στη Δαδιά και που πλέον, απαντώνται σε ελάχιστα άλλα μέρη της Ευρώπης.
Να δείτε ακόμα...
...το Απολιθωμένο Δάσος της ευρύτερης περιοχής Φυλακτού - Δήμου Τυχερού δημιουργήθηκε εξαιτίας των ευνοϊκών συνθηκών απολίθωσης και συνδέεται άμεσα με την ηφαιστειακή δράση που υπήρχε στην περιοχή πριν 25.000.000 χρόνια. Τεμάχια από τα απολιθωμένα ευρήματα βρίσκονται στο προαύλιο του κέντρου Οικοτεχνίας - Χειροτεχνίας Φυλακτού και στο πάρκο του χωριού, ενώ έξω από το χωριό βρίσκεται η απολιθωμένη βελανιδιά μήκους 19 μέτρων και ηλικίας 25 εκατομμυρίων ετών.
...την τεχνητή Λίμνη του Τυχερού που έχει εξελιχθεί σε μικρό βιότοπο.
...τα Πομάκικα χωριά του Εβρου. Οι Πομάκοι (γηγενείς εξισλαμισθέντες Θράκες) του Εβρου είναι πολύ πιο «ανοιχτοί» από αυτούς της Κομοτηνής. Αξίζει να επισκεφθείτε τα μεγαλιθικά μνημεία της Ρούσας καθώς και τον Τεκέ του Κιζίλ Ντελή, μια Μονή στην ουσία Μπεκτασήδων μουσουλμάνων που ιδρύθηκε το 1402.
...την εκκλησία της Κοσμοσώτειρας στις Φέρες που κτίστηκε από τον Ισαάκιο Κομνηνό το 1152, ο οποίος ενταφιάστηκε εκεί. Θα δείτε εξαίσιες τοιχογραφίες με στρατιωτικούς αγίους.
...τον Ρωμαϊκό τύμβο στην Μικρή Δοξιπάρα όπου βρέθηκαν αποτεφρωμένες οι σοροί 3 ανδρών και μιας γυναίκας μαζί με όλα τους τα αγαπημένα αντικείμενα και ζώα.
ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΤΕ
O πιο εύκολος και άνετος τρόπος είναι φυσικά το αεροπλάνο. H O.A. έχει πτήσεις από το «Eλ. Βενιζέλος» προς το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης καθημερινά. H πτήση διαρκεί 40 λεπτά και το εισιτήριο μετ' επιστροφής κοστίζει περίπου 180. Εναλλακτικά μπορείτε να διανύσετε περί τα 850 χιλιόμετρα με το πιστό σας I.X.
ΠΟΥ ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ
• Thraki Palace (τηλ.: 25510-89.100) Αλεξανδρούπολη
Πεντάστερο ξενοδοχείο με εξαιρετική εξυπηρέτηση στην είσοδο της πόλης. Το δίκλινο από 95 € μετά πρωινού. www.thrakipalace.gr
• Δημοτικός Ξενώνας Kουκούλι (τηλ.: 25540-22.400). Σουφλί
Πέτρινο αναπαλαιωμένο κουκουλόσπιτο με φιλική εξυπηρέτηση. Το δίκλινο 60 € με πρωινό.
• Ρέμβη (τηλ.: 25530-20.100) Μεταξάδες
Στο ψηλότερο σημείο του χωριού με υπέροχη θέα και καλή εξυπηρέτηση. Το δίκλινο στα 48 € με πρωινό. www.hotel-remvi.gr
• Θράσσα (τηλ:. 25540-20.080) Τυχερό.
Ακριβώς πάνω στην λίμνη του Τυχερού σε εξαίρετη τοποθεσία και με άριστη εξυπηρέτηση. Το δίκλινο 65 € με πρωινό. www.thrassa.gr
• Απολιθωμένο Δάσος (τηλ.: 25540-33371 & 6944607107) Λευκίμμη.
Πανέμορφες μικρές βίλες πλήρως και απολύτως εξοπλισμένες στην είσοδο της Λευκίμμης πλάι από το απολιθωμένο Δάσος. Η κάθε βίλα τιμάται 100 €. www.ap-dasos.gr
ΠΟΥ ΝΑ ΦΑΤΕ
H Αλεξανδρούπολη φημίζεται για τα ψάρια της. Eπομένως όπου και να καθίσετε για φαγητό μην ξεχάσετε να δοκιμάστε ψαρομεζέδες, συνοδεία ούζου ή τσίπουρου. Στο κέντρο της πόλης, σε έναν συμπαθέστατο πεζόδρομο, θα βρείτε το Nησιώτικο, εστιατόριο που έχει τη φήμη του καλύτερου του νησιού - καθόλου άδικα απ' ό,τι δοκίμασα.
Στο Σουφλί, στην Kαλύβα και στο Λαγοτροφείο θα φάτε εξαίρετα κρέατα και μαγειρευτά.
Εξω από την Κορνοφωλιά υπάρχει το πάρκο της Εβροφάρμας όπου στο εστιατόριο θα φάτε εξαίρετα κυνήγια.
Τέλος, στην Θρακιώτισσα στο Διδυμότειχο θα βρείτε πολύ καλή κατσαρόλα.
ΤΙ ΝΑ ΨΩΝΙΣΕΤΕ
Οπωσδήποτε αλλαντικά από το Σουφλί ή το Διδυμότειχο (λουκάνικα και καβουρμά) και, βέβαια, μεταξωτά από το Σουφλί.
ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ
Aλεξανδρούπολη
Kωδικός Kλήσης: 25510
Δημαρχείο: 64.100
Nοσοκομείο: 25.772
Aστυνομία: 37.386
Λιμεναρχείο: 26.619
Aεροδρόμιο: 45.198
Pάδιο ταξί: 33.500
Σουφλί
Kωδικός Kλήσης: 25.540

Τετάρτη, 23 Σεπτεμβρίου 2009

Φαράγγι Νέδας

Τυλιγμένο στους μύθους και στολισμένο με άγρια φύση, το φαράγγι της Νέδας κρύβει πέτρινα γεφύρια, νερόμυλους και το μοναδικό στην Ελλάδα ποτάμι γένους θηλυκού
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΘΑΛΕΙΑ ΑΡΓΕΙΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΩΣΤΑΡΑ
Νέδα πηγάζει από τους πρόποδες του Λυκαίου όρους βρέχοντας τις πλαγιές της Μίνθης και του Τετράζιου, για να μοιραστεί έτσι ανάμεσα σε Αρκαδία, Ηλεία και Μεσσηνία. Τα νερά της, φυσικό όριο μεταξύ Ηλείας και Μεσσηνίας, κυλούν για 32 χλμ. ακολουθώντας μια φιδωτή πορεία που παρομοιάζεται από τον Παυσανία με εκείνη του Μαιάνδρου στη Μικρά Ασία. Στο πέρασμά της τη σκιάζουν αιωνόβια πλατάνια, λεύκες, καρυδιές, κυπαρίσσια και βελανιδιές. Και αφού ταξιδέψει ο ποταμός μέσα από τόσες δυσκολίες, φτάνει στα νερά του Ιονίου και στην αμμουδιά του Κυπαρισσιακού κόλπου, όπου βρίσκουν καταφύγιο οι χελώνες Caretta Caretta για να γεννήσουν τα αυγά τους.
ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Ο συναρπαστικός κόσμος της κοιλάδας του ποταμού υπήρξε τόπος μυθικός για τους αρχαίους Ελληνες. Εδώ, λέει ο μύθος, ανέθρεψε η νύμφη Νέδα μαζί με τη Θεισόα και την Αγνώ το βρέφος που της έδωσε η Ρέα, για να το σώσει από τον τρομερό πατέρα του Κρόνο. Ετσι, ο μικρός Δίας, που γεννήθηκε στο όρος Λύκαιο, μεγάλωσε δίπλα στα νερά του ποταμού που πήρε το όνομά του από μια νύμφη.
Η περιοχή πρωτοκατοικήθηκε από τους Πελασγούς που είχαν βασιλιά τον Λυκάονα. Η Φιγάλεια, μία από τις δύο αρχαίες πόλεις (η άλλη, η Είρα, στέκει απέναντι στην πλευρά της Μεσσηνίας) στη Νέδα, ιδρύθηκε από τον γιο του Φίγαλο. Σήμερα, από τη μεριά της Ηλείας, δίπλα στο ομώνυμο χωριό, θα συναντήσουμε τα ερείπια της σπουδαίας αυτής πόλης την οποία κάποτε στόλιζε λαμπρό ιερό της Αρτέμιδος. Οι κάτοικοι, που λάτρευαν τη θεά, τον Ερμή αλλά και τον Διόνυσο, ήταν γνωστοί για τον τρόπο ζωής τους, για τα φαγοπότια και τις διονυσιακές γιορτές τους. Σύμμαχοι των Μεσσηνίων κατά των Σπαρτιατών, έκοβαν και αφιέρωναν τα μαλλιά τους στη Νέδα για να πάρουν δύναμη.
ΕΙΣΟΔΟΙ ΦΑΡΑΓΓΙΟΥ
Για να μπει κανείς στο φαράγγι και να περπατήσει στις όχθες του ποταμού, θα πρέπει να είναι τα νερά χαμηλά, όπως ακόμα αυτή την εποχή. Οι είσοδοι προς το φαράγγι είναι διάφορες. Μπορούμε να μπούμε από την Πέτρα (17 χλμ. από την Ανδρίτσαινα) για να προσεγγίσουμε την αρχή του ποταμού, από το γειτονικό Κακαλέτρι ή από το χωριό Κούβελα στις πλαγιές του Τετράζιου.
Επίσης, από το χωριό Αυλώνα και το χωματόδρομο, ο οποίος βγάζει μετά το Στόμιο του ποταμού και τις τελευταίες στροφές του, για να συναντήσει κοντά στα Καλύβια τους παλιούς νερόμυλους του Μαρμαρά (1500) και του Παπαγιώργη (1850) που άλεθαν σιτηρά και κινούσαν νεροτριβή, αντίστοιχα.
Πολλοί επιλέγουν το χωριό Πλατάνια, από όπου κατηφορικός δρόμος οδηγεί στα σπλάχνα του φαραγγιού και στο πέτρινο γεφύρι που ενώνει τις όχθες, για να βρεθούν στη Φιγάλεια και στα Περιβόλια. Ενας καταρράκτης μέσα στην πυκνή βλάστηση και δίπλα στο εκκλησάκι της Παναγίτσας θα μας υποδεχτούν, για να χαθούμε στο ονειρεμένο τοπίο καθώς προχωράμε προς το Στόμιο, ενώ, αν πάμε κόντρα στο ρέμα, στα 2 χλμ. θα βρούμε το στενότερο κομμάτι της χαράδρας.
Μοναδική είναι η πεζοπορική διαδρομή που ξεκινά με το μονοπάτι έξω από τα τείχη της αρχαίας Φιγάλειας. Με μεγάλη κλίση, θα μας φέρει δίπλα σε αρχαίους τάφους (υπάρχουν πινακίδες), σε ξέφωτα και στο πέτρινο γεφύρι της Φιγάλειας, απ' όπου, αν θέλουμε, διασχίζουμε το φαράγγι. Αλλιώς, περνάμε μια βάθρα και τον καταρράκτη της από το ξύλινο γεφυράκι και προχωράμε για το ξωκλήσι της Παναγίας ή για τον μεγάλο καταρράκτη πριν από το Στόμιο.
Η πεζοπορία των 2,8 χλμ. είναι υπέροχη. Μυρτιές, βελανιδιές, καρυδιές μάς προσφέρουν τις φυλλωσιές τους. Αν ο καιρός το επιτρέπει, θα καθυστερήσουμε για να βουτήξουμε στα παγωμένα νερά δίπλα στις πεταλούδες και τις λιβελούλες. Ομως, τίποτα δεν συγκρίνεται με τη διάσχιση του φαραγγιού. Η διαδρομή είναι για δεινούς πεζοπόρους αλλά και κολυμβητές, αφού πολλές είναι οι στιγμές που το νερό είναι βαθύ και το πέρασμα γίνεται με κολύμπι. Τα 20 χλμ. απαιτούν δύο ημέρες, καθώς ακολουθούμε το ποτάμι από τις πηγές του, έξω από την Πέτρα και δίπλα στο χωριό Νέδα.
ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ... ΤΟΥΝΕΛ
Κατάλληλα ρούχα, παπούτσια, αδιάβροχες τσάντες και προμήθειες για διήμερο απαραίτητα. Οπως απαραίτητη είναι και η επαγγελματική καθοδήγηση, μια και υπάρχουν δυσκολίες που μπορεί να οδηγήσουν σε τραυματισμό. Ετσι, το να ακολουθήσουμε τις εξορμήσεις που κάνουν οι εξειδικευμένοι σύλλογοι είναι το ενδεδειγμένο. Η διάσχιση θα γίνει με ασφάλεια και στο τέλος της κοπιαστικής πορείας θα υπάρχει μεταφορικό μέσο για να μας γυρίσει στην αφετηρία μας.
Αν η διήμερη διάσχιση από την Πέτρα είναι πολύ κοπιαστική, μπορούμε να τη μετριάσουμε ξεκινώντας από το πέτρινο γεφύρι της Φιγάλειας, όπου φτάνουμε πεζοπορώντας από την αρχαία Φιγάλεια. Από εδώ, ακολουθώντας τα νερά για 600 μ., θα αντικρίσουμε το συναρπαστικό τούνελ, το Στόμιο, μια σήραγγα 100 μ. μέσα στα βράχια, όπου χάνεται ο ποταμός για να βγει από την άλλη.
Δίπλα τα νερά πέφτουν από τα 50 μ., ενώ η σκοτεινή σπηλιά μάς προκαλεί να την εξερευνήσουμε. Κολυμπώντας θα μπούμε στην αίθουσα. Ψιλοβρόχι από τα σκοτεινά τείχη της μας δροσίζει, δεκάδες μάτια από νυχτερίδες και αγριοπερίστερα μας παρακολουθούν και δειλά-δειλά ακτίνες του ήλιου από μια σχισμή δίνουν ένα παράξενο χρώμα στο χώρο.
Σταλακτίτες στολίζουν τα βράχια που με ορμή ο ποταμός λειαίνει. Ετσι, λύνεται και η απορία γιατί οι αρχαίοι πίστευαν ότι εδώ ήταν η είσοδος στον Αδη... Κολυμπώντας θα κατευθυνθούμε προς την άκρη, στην πέτρινη καμάρα που θα μας βγάλει στο φως και στο ειδυλλιακό τοπίο του «Πάνω Κόσμου». Μια πεζοπορία 35 λεπτών, στις βοτσαλωτές όχθες με τις πικροδάφνες, θα μας οδηγήσει σε έναν ακόμη καταρράκτη και στην πέτρινη λιμνούλα του, ενώ πολύ κοντά το φαράγγι «ανοίγει» και ο ποταμός βρέχει πια ένα λιβάδι πριν καταλήξει σε δροσερά περιβόλια, αμπέλια, καλλιέργειες και, τέλος, στα νερά του Ιονίου.
ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
Η περιοχή της Νέδας είναι γεμάτη αρχαία μνημεία. Δίπλα στις πηγές του ποταμού βρίσκεται ο μοναδικός ναός του Πάνα. Βόρεια του ποταμού, στους πρόποδες της Μίνθης, θα συναντήσουμε τα ερείπια της ακρόπολης και του ναού της Δήμητρας στην κάποτε πανίσχυρη πόλη Λέπρεον. Κυρίως, όμως, ξεχωρίζει το εξαιρετικό έργο του Ικτίνου, ο δωρικός περίπτερος ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες. Δεκατρία χιλιόμετρα από την Ανδρίτσαινα, πάνω στο όρος Κοτύλιο, στα 1.130 μ., χτίστηκε για να τιμήσουν οι Φιγαλείς τον Απόλλωνα που τους βοήθησε να σωθούν από λοιμό στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Είναι ο δεύτερος, μαζί με εκείνον του Ηφαίστου στο Θησείο, ο οποίος σώθηκε σχεδόν ολόκληρος.
ΠΟΤΕ ΝΑ ΠΑΤΕ
Την ευρύτερη περιοχή μπορείτε να την επισκεφτείτε καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου. Για να περάσετε το φαράγγι της Νέδας όμως, η καλύτερη εποχή είναι απ' το Μάιο ώς το Σεπτέμβριο, αρκεί να μην βρέχει. Σε κάθε περίπτωση, συμβουλευτείτε τους ντόπιους και τους επαγγελματίες.
ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΤΕ
Οδικώς. Ακολουθώντας την εθνική οδό Κορίνθου - Τριπόλεως μέσω σήραγγας Αρτεμισίου και Μεγαλόπολης θα φτάσετε στην Ανδρίτσαινα (228 χλμ.). Η αρχαία Φιγάλεια απέχει περίπου 30 χλμ. Από την Ανδρίτσαινα θα οδηγήστε 6,5 χλμ. για την Αμπελιώνα.
ΠΟΥ ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ
Ανδρίτσαινα
Κεντρικά ενοικιαζόμενα δωμάτια Επικούριος Απόλλωνας
Tηλ.: 26260-22.840, 22.408
Παραδοσιακός αναπαλαιωμένος Ξενώνας Αυγερινού - Συρράκου
Tηλ.: 26260-22.314
Ζεστά διακοσμημένα δωμάτια με τζάκι.
Ξενώνας Δέδε
Tηλ.: 6939-260.898
Τρία δωμάτια σε αναπαλαιωμένο κτίριο του 19ου αιώνα.
Αμπελιώνα
Τοπ επιλογή της περιοχής αποτελεί το πέτρινο πολυτελές συγκρότημα Εποχές Tηλ.: 26260-23.991, 210-62.36.150, www.epohes.gr
Το χωριό που κάποτε καλλιεργούσε αμπέλια είναι η πατρίδα του Θόδωρου Αγγελόπουλου και καταφέρνει να έχει ζωή ύστερα από τη δημιουργία του εξαιρετικού ξενώνα που έφτιαξε ο αδελφός του. Ανέσεις, καλαίσθητο περιβάλλον, δωμάτια με τζάκι, αγνό πρωινό και γεύματα με τοπικά προϊόντα, καθώς και ζεστό καθιστικό με παιχνίδια και αίθουσα μπιλιάρδου είναι μερικές από τις παροχές του.
ΠΟΥ ΝΑ ΦΑΤΕ
Πλούσια η κουζίνα της περιοχής. Θα απολαύσετε αρνάκι λαδορίγανη, αρνάκι καπαμά, γίδα βραστή, κρεατικά στη σούβλα και στα κάρβουνα, λουκάνικα, φασολάδα, πίτες, ντολμάδες, τουρλού λαχανικών και «ψάρι του βουνού», δηλαδή μπακαλιάρο με σκορδοστούμπι, λαχανικά, χορταρικά, ακόμη και όσπρια.
• Xοιρινό με σέλινο, κόκορα ή μοσχάρι με χυλοπίτες και φρικασέ σερβίρουν οι Εποχές στην Αμπελιώνα.
• Στην Ανδρίτσαινα θα δοκιμάστε τη χασαποταβέρνα του Πάπαρη, την κλασική ταβέρνα Τσιγούρη, τα ψητά στην Ανδρίτσαινα, στο Πέτρινο, στο Πεύκο και τα μαγειρευτά του Γιώργη. Γευτείτε την «τσιγαρίδα», δηλαδή το παστό καπνιστό χοιρινό, το πρόβειο γιαούρτι και το καλό χύμα κρασί.
• Για καφεδάκι, γλυκό του κουταλιού και σιροπιαστά γλυκά του ταψιού από τη γειτονική Δημητσάνα θα καθίσετε στο καφενείο του Θωμόπουλου στην κεντρική πλατεία κάτω από τον πλάτανο. Καλά γλυκά και γαλακτομπούρεκα σερβίρει και η καφετέρια Ανδριτσάνες.
• Πριν φύγετε, αγοράστε γλυκά Λούσιου, ντόπιο τυρί και φρέσκα λουκάνικα.
ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ
Alpine, τηλ.: 210-96.31.249, 6972-421.888, 6944-948.487
Trekking, τηλ.: 2710-221.912, 27910-25.978, 6974-459.753

Τρίτη, 22 Σεπτεμβρίου 2009

Λίμνη Πλαστήρα: Τεχνητός παράδεισος

Στις πλαγιές των Αγράφων, μισή ώρα από την πόλη της Καρδίτσας, το όραμα ενός ανθρώπου δημιούργησε τον πλέον ανερχόμενο τουριστικό προορισμό της κεντρικής Ελλάδας. Ιδανικές μέρες για εκδρομή προς τα εκεί...
ΚΕΙΜΕΝΟ - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΛΑΒΟΥ
Καθώς αφήνω πίσω την πεδινή Καρδίτσα και το αμάξι σκαρφαλώνει στα Αγραφα, η βλάστηση οργιάζει και η διάθεση ντύνεται ανάλογα. Ο εκπληκτικός συνδυασμός οξιάς, καστανιάς και έλατου ελευθερώνει τις αισθήσεις, που γεμίζουν χρώμα, μυρωδιές και κρύο καθαρό αέρα.
Σε λίγο θα αντικρίσω τα πρώτα ίχνη λίμνης σε μια κοιλάδα στα αριστερά του δρόμου. Θα αφήσω το αμάξι και θα διασχίσω το μαλακό χώμα που είναι καλυμμένο με λεπτό στρώμα πρασινάδας, για να φτάσω στο νερό. Μια ψαρόβαρκα καθρεφτίζεται στα ίδια ήρεμα νερά που καθρεφτίζονται τα έλατα, τα σύννεφα και τα τεράστια βουνά στο βάθος. Μέσα σε μια τέλεια ακινησία, λες και κάποιος «πάγωσε» τη στιγμή, τα νερά της λίμνης παντρεύουν γη και ουρανό.
Λίμνη Πλαστήρα. Ενα θαύμα ομορφιάς, που οφείλει την ύπαρξή του στον Νικόλαο Πλαστήρα. Γέννημα των Αγράφων, άξιο παιδί του τόπου του, γίνεται κανάλι μιας μεγάλης ιδέας, αναδεικνύοντας τον άνθρωπο σε μικρό δημιουργό της τεχνητής αυτής λίμνης. Το οροπέδιο της Νεβρόπολης, μεγάλη αγροτική περιοχή με εκτεταμένες καλλιέργειες κηπευτικών και δημητριακών προϊόντων και μεγάλες εκτάσεις βοσκοτόπων που συντηρούσε τους κατοίκους των γύρω χωριών, θα πνιγεί στο βυθό της. Βρισκόμαστε στο 1959.
Κάποια σπίτια στο βυθό της λίμνης στέκουν σιωπηλοί μάρτυρες, θυμίζοντας το χθες σε όσους κολυμπούν στα νερά της, αλλά και κάτι ακόμη: ότι μέσα από τις στάχτες του παλιού πάντα γεννιέται το καινούργιο...
Περιμένοντας να ανάψει πράσινο για να διασχίσω το τοξωτό πέρασμα που οδηγεί στην απέναντι όχθη, θαυμάζω τη στεγνή πλευρά του φράγματος. Ενα καμπυλωτό τείχος κόβει τη φυσική ροή του Ταυρωπού ποταμού, ο οποίος αλλιώς θα διέσχιζε το οροπέδιο της Νεβρόπολης για να καταλήξει στο Ιόνιο πέλαγος. Τα νερά του χρησιμοποιούνται για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και μετά την έξοδό τους από τον υδροηλεκτρικό σταθμό κατευθύνονται στην Αναρρυθμιστική Λίμνη, απ' όπου αρδεύουν τον θεσσαλικό κάμπο και υδρεύουν την πόλη της Καρδίτσας και πολλών χωριών του νομού. Η λίμνη βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 800 μ. και έχει περιφέρεια 40 χλμ.
Ανηφορίζω τον φιδωτό δρόμο που καταλήγει σε ένα πλάτωμα, για να απολαύσω την πανοραμική θέα. Τα χρώματα τριγύρω της πλέκονται αρμονικά σαν για να τη στολίσουν με πολύχρωμο στεφάνι. Κατεβαίνοντας, χαζεύω τους πάγκους που έχουν στήσει οι ντόπιοι παραγωγοί κατά μήκος του φράγματος. Πάνω τους βρίσκονται στοιβαγμένα γουστόζικα σουβενίρ αλλά και τοπικά προϊόντα, όπως τραχανάς, χυλοπίτες, κρασί, τσίπουρο, γλυκά και μέλι.
Το μεσημέρι, ακολουθώντας τη μυρωδιά της πέστροφας, φτάνω στο ιχθυοτροφείο στην περιοχή Καρτσιώτη. Ο δρόμος είναι πνιγμένος στα πλατάνια. Το κελάρυσμα του νερού σιγοντάρουν εκατοντάδες αγριοπούλια! Πλατσουρίζω στα παγωμένα νερά του ποταμού πριν καταλήξω στο εστιατόριο. Μια ξύλινη πλατφόρμα που κυριολεκτικά κρέμεται πάνω από το ποτάμι λειτουργεί ως τραπεζαρία. Από κάτω τρέχει γάργαρο νερό. Ενα θεόρατο βουνό και μπόλικα πλατάνια την προστατεύουν από τον ήλιο.
Μετά το φαγητό περπατάω μέχρι το φαράγγι Κερεντάν και τη σπηλιά Γάκη. Είναι από τις σημαντικότερες των Αγράφων και απέχει περίπου 3,5 χλμ. από το ιχθυοτροφείο. Μπορεί να φτάσει εύκολα κανείς με αυτοκίνητο ή και με τα πόδια, η είσοδός της ωστόσο δεν είναι εύκολα διακριτή. Ενα ζευγάρι πεζοπόρων που συναντώ στη διαδρομή θα με οδηγήσουν σε αυτήν.
Η χλωρίδα και η πανίδα ποικίλλουν ανάλογα με το υψόμετρο. Ετσι, πάνω από τα 700 μ. στη ζώνη των φυλλοβόλων, υπάρχουν δάση δρυός, καστανιάς, σφένδαμου κ.λπ. και από τα 700 ώς τα 1.600 μ. ελατοδάση και κέδροι. Η ευρύτερη περιοχή φιλοξενεί 650 είδη του φυτικού βασιλείου, ορισμένα εκ των οποίων απειλούνται με εξαφάνιση. Στον βοτανικό κήπο που βρίσκεται κοντά στο Νεοχώρι οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να τα γνωρίσουν από κοντά, αλλά και να αγοράσουν βότανα και αρωματικά φυτά. H πανίδα παρουσιάζει και αυτή μεγάλο ενδιαφέρον. Αγριογούρουνα, ζαρκάδια, αλεπούδες και σπάνια είδη αρπακτικών, όπως ο χρυσαετός, ζουν εδώ.
Εξίσου ενδιαφέρουσα όλες τις εποχές του χρόνου, η λίμνη φιλοξενεί ποικίλα αξιοθέατα που μπορεί κανείς να επισκεφτεί εύκολα και σε λίγο χρόνο. Κάποια χωριά έχουν εκσυγχρονιστεί για να καλύψουν τις ανάγκες του τουρισμού, προσφέροντας όλες τις ανέσεις στον επισκέπτη, χωρίς να αλλοιώσουν όμως τον παραδοσιακό χαρακτήρα τους. Ανετα ξενοδοχεία, υπέροχες ταβέρνες με τοπικές λιχουδιές, αλλά και πολλά είδη δραστηριοτήτων αποκλείουν το ενδεχόμενο να πλήξεις. Ιππασία, ποδηλασία, ορειβασία, πεζοπορία είναι ορισμένες μόνο από τις προσφερόμενες επιλογές. Ταυτόχρονα, παιχνίδια με σκάφη, βάρκες, ιστιοσανίδες και θαλάσσια ποδήλατα γεμίζουν την επιφάνεια της λίμνης με κίνηση και χρώμα!
Στο Νεοχώρι, το μεγαλύτερο χωριό της περιοχής, λειτουργεί κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, έρευνας και ενημέρωσης, που δέχεται εκατοντάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Το χωριό είναι ιδανικό για φαγητό και διαμονή, ενώ αποτελεί σημαντικό τουριστικό κέντρο. Μεγάλο ατού του η λίμνη στα πόδια του και οι πολύχρωμοι μαχαλάδες.
Η Κερασιά, εντελώς ξεχασμένη από τον σύγχρονο κόσμο, εντυπωσιάζει. Ο χρόνος εδώ φαίνεται να έχει σταματήσει προ πολλού. Πίνω ζεστό ελληνικό καφέ από τα χέρια του κυρ Παντελή στο παραδοσιακό καφενείο του χωριού, που είναι συγχρόνως και μπακάλικο αλλά και ταβέρνα το βράδυ. Ανθρωποι απλοί, αυθεντικοί και φιλόξενοι με καλοδέχονται και ανοίγουν την καρδιά τους.
Το απομεσήμερο κολυμπάω στην πλαζ της Πεζούλας, νοικιάζω θαλάσσιο ποδήλατο, κάνω βαρκάδα και χάνομαι στην απεραντοσύνη της λίμνης. Στο παρατηρητήριο, στη διασταύρωση για τα Ζυγογιανναίικα, που προσφέρει μοναδική θέα, θα μείνω αρκετή ώρα ρεμβάζοντας. Η ματιά μου θα χαθεί πότε στα βουνά και πότε στη γαλήνια όψη του γαλαζοπράσινου νερού που παίρνει το χρώμα του από τα δέντρα και τον ουρανό.
Η μονή της Παναγίας της Πελεκητής, χτισμένη πριν από πέντε αιώνες σε υψόμετρο 1.400 μ. σε μια απόκρημνη πλαγιά των Αγράφων, προκαλεί δέος με την επιβλητική παρουσία της, σφιχταγκαλιασμένη με έναν τραχύ βράχο.
Το εσωτερικό της μοναδικό, με τις σπάνιας ομορφιάς τοιχογραφίες της, τη μυστική καταπακτή που χρησίμευε για τη διάσωση των αγωνιστών κατά την Επανάσταση του 1821, τους χώρους απομόνωσης και το κελί στο οποίο λειτουργούσε κρυφό σχολειό. Σήμερα, η μονή επιβλέπεται από τη Βυζαντινή Εφορεία Αρχαιοτήτων.
Τελευταία μέρα. Ρεμβάζω στη λίμνη από το μπαλκόνι του ξενοδοχείου μου στο Νεοχώρι. Το απομεσήμερο παραχωρεί τη θέση του στο σούρουπο και ο ήλιος γέρνει και ακουμπά τα ήρεμα νερά της. Στο άγγιγμά του παίρνουν ένα πορφυρό χρώμα. Τα φώτα του χωριού ανάβουν το ένα μετά το άλλο καθώς το σκοτάδι απλώνει σιγά-σιγά τα πέπλα του. Ο αέρας γίνεται πιο ψυχρός. Ψιθυρίζει καληνύχτα…
ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΤΕ
Οδικώς, από Αθήνα προς Καρδίτσα μέσω Δομοκού (Αθήνα - Καρδίτσα 303 χλμ.) από Θεσσαλονίκη (μέσω Παλαμά) 228 χλμ.
ΠΟΥ ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ
Στο Νεοχώρι:
Ναϊάδες
Tηλ. 24410-93.333, www.naiades.gr
Αγνάντι και Ανατολή
Tηλ. 24410-93.190-91 www.limniplastirahotels.com
Στη Νεράιδα:
Ν. Πλαστήρας
Tηλ. 24410-92.460, www.hotelnplastira.gr
ΠΟΥ ΝΑ ΦΑΤΕ
• Κληματαριά και Ζαρνάβαλος στα Καλύβια Πεζούλας.
• Μανώλης Χρήστος στο χωριό Μπελοκομύτης.
• Κελεπούρης και ξενοδοχείο Αγνάντι στο Νεοχώρι.
• Τσαρδάκι και Χαγιάτη στη θέση Τσαρδάκι.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
Κανό, καταμαράν ή κολύμπι στη λίμνη Πλαστήρα (πλαζ Λαμπερού). Εχουν πολλές φορές διοργανωθεί και αγώνες κολύμβησης στη λίμνη Ν. Πλαστήρα (διάσχισή της).
Ποδήλατο βουνού: Οι ποδηλάτες μπορούν να ακολουθήσουν πολλές διαδρομές, διαφορετικών επιπέδων δυσκολίας και μέσα από ποικίλα οικοσυστήματα.
Ψάρεμα στη λίμνη (επιτρέπεται μόνο με καλάμι). Κατά καιρούς οργανώνονται διαγωνισμοί ψαρέματος με καλάμι.
Σκι στην τοποθεσία Καραμανώλη ή σκι αντοχής στους δασικούς δρόμους (Ορειβατικός - Χιονοδρομικός Ομιλος Καρδίτσας). Ο Ορειβατικός - Χιονοδρομικός Ομιλος Καρδίτσας προσφέρει υπηρεσίες ενοικίασης εξοπλισμού, σκούτερ χιονιού, αναβατήρα, κ.λπ.
Ορειβασία στον ορεινό όγκο των Αγράφων, μέσω διαδρομών που ξεκινούν από το Ορειβατικό Καταφύγιο Αγράφων, το Καταφύγιο Ελατάκος ή χωριά της περιοχής και καταλήγουν σε κορυφές. Σχετικές πληροφορίες παρέχονται από τον Ορειβατικό - Χιονοδρομικό Ομιλο Καρδίτσας και τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Καρδίτσας.
Ιππασία , στις εγκαταστάσεις που βρίσκονται στο δρόμο από Μορφοβούνι προς Κρυονέρι, κατά μήκος της ακτογραμμής της λίμνης ή στα δάση της περιοχής.
Σπηλαιολογία στη σπηλιά «Γάκη» : επίσκεψη ώς την είσοδο της σπηλιάς (ελεύθερα). Εξερεύνηση του σπηλαίου με τη συνοδεία ειδικού σπηλαιολόγου (απαραίτητα).
Ο οινοτουρισμός , ως μορφή αγροτικού τουρισμού, προωθείται μέσα από την παραδοσιακή «Γιορτή κρασιού» του Δημοτικού Διαμερίσματος Μεσενικόλα, μέσα από προγράμματα (Interreg COHESION) αλλά και από επιχειρηματίες - κατοίκους της περιοχής.
ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ - ΤΗΛΕΦΩΝΑ
Salοon Φάρμα Ζαμπέτας Χρήστος: Ιππασία - Τοξοβολία - Κανό - Ποδήλατα. 22ο χλμ. Καρδίτσας - Κερασιάς, τηλ. 24410-92.855, 6945-593.807
TAVROPOS Χαραλαμπίδης Δημήτρης: Υδροποδήλατα - Mountain bike - Τοξοβολία. Καλύβια Πεζούλας, τηλ. 24410-92.552, 6977-740.066
Μητσιόπουλος Θωμάς: Υδροποδήλατα - Mountain bike - Κανό - Τοξοβολία. Καλύβια Πεζούλας, τηλ. 6945-391.609. Διαδρομές/OUT DOOR ACTIVITIES: Πεζοπορία - Canoe - Canoyning - Στίβος περιπέτειας - Ορειβασία - Orienteering - Ορειβατικά camp. Τηλ. 24410-76.781, http://diadromesaction.gr
Ελληνικός Ορειβατικός Σύλλογος Καρδίτσας Ε.Ο.Σ. Καρδίτσας τηλ. 24410-76.781, 6973-695.595, 6974-110.853
Ορειβατικό Καταφύγιο Αγράφων στη θέση Καραμανώλη του Δήμου Νεβρόπολης Αγράφων. Οργανωμένες πεζοπορικές και φυσιολατρικές εξορμήσεις, με τη φροντίδα εκπαιδευμένων και έμπειρων Οδηγών Μέσου Βουνού. Επικοινωνία: Τασιόπουλος Βασίλης, τηλ. 24410-94.434, 6932-744.194
Το Κέντρο Χλωρίδας & Πανίδας Αγράφων της Πίνδου στην περιοχή λίμνης Ν. Πλαστήρα. Το Κέντρο υλοποιεί προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και οργανωμένες πεζοπορικές περιηγήσεις για την παρατήρηση της φύσης και των οικοσυστημάτων της προστατευόμενης περιοχής. Επικοινωνία: Μαγόπουλος Αλέξης, τηλ. 6932-448.855 και Δήμος Ιτάμου τηλ. 24410-81.642, 81.073, Κέντρο Αναπτυξιακής Καρδίτσας τηλ. 24410-42.363.
Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ερευνας και Ενημέρωσης, τηλ. 24410-93.166
Βοτανικός κήπος Νεοχωρίου: Μια υποδομή «πεδίου» για την περιβαλλοντική ενημέρωση, εκπαίδευση και προστασία, τηλ. 6973-999.013 (Δημήτρης Παπαντώνης), 24410-42.363 (Θεόφιλος Μπρουζιώτης).

Δευτέρα, 21 Σεπτεμβρίου 2009

Διονύσης Σαββόπουλος. Ο τρελός, το περιβόλι και τ' αγκάθια

Πριν από 40 χρόνια, ένας ιστορικός δίσκος του Διονύση Σαββόπουλου άνθιζε μέσα στη χούντα
Του ΣΤΕΛΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΑΔΗ
Τέλη 1971, Δεινοκράτους, Ναυτικό Νοσοκομείο. Με ένα από τα πρώτα φορητά κασετόφωνα της εποχής, ανοίγει μια ατελείωτη συζήτηση με τον Διονύση Σαββόπουλο, για το κύριο θέμα του πρώτου φύλλου της μουσικής εφημερίδας «Μουσική Γενιά», που θα κυκλοφορήσει το Γενάρη της επόμενης χρονιάς.
Σεπτέμβρης 2009, ενόψει του μεγάλου αφιερώματος που ετοιμάζει για τον ερχόμενο Δεκέμβρη με θέμα τη δεκαετία του '60, η συζήτηση συνεχίζεται στο ίδιο μέρος για το «Περιβόλι του Τρελού», που κυκλοφόρησε ακριβώς πριν από 40 χρόνια.
Αν η Ασφάλεια δεν τον εμπόδιζε να παίξει στην Πλάκα, ο Σαββόπουλος δεν θα βρισκόταν το '68 στην πλατεία Βικτωρίας. Στο πλευρό του οι Περικλής Χαρβάς, Δέσποινα Γλέζου, Νίκος Τσιλογιάννης, Αρης Τασούλης, Βασίλης Ντάλλας, Τάκης Ανδρούτσος και άλλοι. Ο Γιώργος Ρωμανός με τον οποίο ήθελαν να φτιάξουν κοινή ορχήστρα δεν τον ακολούθησε στο υπόγειο της οδού Χέιδεν, το οποίο ήταν διακοσμημένο με εικόνες και αντικείμενα από την αμερικάνικη Δύση. Για να μπούμε στο Ροντέο περνούσαμε από μια ξύλινη ανοιγοκλειόμενη πόρτα τύπου σαλούν.
Μπορεί στον τραγουδοποιό να άρεσαν τα γουέστερν, αλλά το σκηνικό ερχόταν σε αντίθεση με τη φιγούρα ενός πρωτοπόρου της αντικουλτούρας. Επιπλέον, επιβεβαίωνε το παρατσούκλι «ο καμπόης», που προσπαθούσε να του κολλήσει το καλλιτεχνικό περιβάλλον των μπουάτ, επειδή τόσο στην εμφάνιση όσο και στο ρεπερτόριο, με την κιθάρα και τα αμερικάνικα τραγούδια, ξέφευγε από την επικρατούσα περί ελληνικότητας ευθεία που ακολουθούσαν, στα βήματα του Χατζιδάκι και του Θεοδωράκη, οι συνομήλικοί του Μαρκόπουλος, Ξαρχάκος, Λοΐζος, Κουγιουμτζής, Λεοντής κ.ά. Ητανε κι ο Μπομπ Ντίλαν που έριχνε τη σκιά του στον Σαββόπουλο με τα τραγούδια διαμαρτυρίας και με τους στίχους που συχνά δεν έβγαζες νόημα, και που η ομορφιά τους είχε να κάνει με την ελευθερία και τα υπονοούμενα των λέξεων και όχι με τη σαφήνεια της «υπόθεσης» των τραγουδιών.
Πρωτιά με Ντίλαν
Παρ' όλο που ο έλληνας τροβαδούρος τόνιζε περισσότερο τη σχέση του με τους διανοούμενους της αριστερής όχθης του Σηκουάνα, τον Μπρασένς και τον Πρεβέρ, η παρουσία του Ντίλαν στο έργο του την περίοδο 1965-'75 είναι πιο χειροπιαστή.
Ο Σαββόπουλος υπήρξε από τους πρώτους που τραγούδησαν Ντίλαν. Ο Σαββόπουλος υπήρξε από τους πρώτους που τραγούδησαν Ντίλαν. Ανατρέχοντας στις δεύτερες εκτελέσεις τραγουδιών του Ντίλαν διεθνώς, διαπίστωσα ότι ο Σαββόπουλος είναι από τους πρώτους καλλιτέχνες παγκοσμίως (αν όχι ο πρώτος) που όχι μόνο τραγούδησαν συνθέσεις του Ντίλαν, αλλά τις διασκεύασαν και τις ηχογράφησαν στη γλώσσα τους. Το «δανεικό» απόσπασμα στο «Βιετνάμ γιε-γιε» είναι πολύ πρώιμο, αν σκεφτεί κανείς ότι το 1966 που κυκλοφόρησε το «Φορτηγό», ο Ντίλαν ήταν λίγο γνωστός έξω από το αμερικάνικο αντιπολεμικό κίνημα.
«Οι πίσω μου σελίδες» που συμπεριλαμβάνονται στο «Περιβόλι» ('69) ήταν ένα τραγούδι του '64, ακυκλοφόρητο στην Ελλάδα, το οποίο έγινε ευρύτερα γνωστό από τους Byrds το '67. Το ίδιο και με δύο τραγούδια από το άλμπουμ «John Wesley Harding» ('67) στον «Μπάλλο» ('71, «Ο Παλιάτσος κι ο Ληστής», που είχε διασκευαστεί με πολλή φαντασία από τον Τζίμι Χέντριξ) και στο «Βρώμικο Ψωμί» ('72, «Αγγελος Εξάγγελος»). Σε μια εποχή που οι πληροφορίες αλλά και οι δίσκοι έφταναν στη χώρα, όσοι έφταναν, με μεγάλη χρονική καθυστέρηση, λίγοι άνθρωποι, σαν τον Τάσο Φαληρέα, ήταν καλά ενημερωμένοι.
Η εγκαθίδρυση της «εθνοσωτηρίου επαναστάσεως» της 21ης Απριλίου έσπρωξε τον Σαββόπουλο βαθύτερα στην αλληγορία, όχι μόνο λόγω των επιρροών του από τους μπίτνικς και τους γάλλους «ιντελεκτουέλ», αλλά και λόγω των αυστηρών περιορισμών της λογοκρισίας που προϋπήρχε της χούντας και είχε αφήσει εκτός δισκογραφίας τη «Συγκέντρωση της ΕΦΕΕ», την «Παράγκα» και άλλα εξαίρετα κομμάτια, τα οποία, αν και γράφτηκαν πριν από τη δικτατορία, κυκλοφόρησαν αναδρομικά το '75 («Δέκα χρόνια κομμάτια»).
Αλλά και τα τραγούδια που αποτελούν το «Περιβόλι» γεννήθηκαν σε αντίξοες συνθήκες. «Το καλοκαίρι του '67 γράφτηκαν η "Θαλασσογραφία", "Σαν παλιό ρεμπέτικο", "Οι πίσω μου σελίδες", "Είδα την Αννα κάποτε"...», λέει ο Διονύσης, ο οποίος ξαφνικά συνελήφθη, κλείστηκε στα κρατητήρια της Μπουμπουλίνας ως ύποπτος για αντικαθεστωτική δράση και έτυχε της «αναλόγου μεταχειρίσεως». «Σ' αυτό το δεκαπενθήμερο έγραψα το "Κι αν βγω απ' αυτή τη φυλακή" με το μυαλό, χωρίς χαρτί και μολύβι, και τη "Θεία Μάνου"!».
Παρών στο Μάη του ,68
Η κατάσταση χειροτέρευε. Εκτός από τους χιλιάδες φυλακισμένους και εκτοπισμένους, είχαν αρχίσει και οι δίκες των πρώτων αντιστασιακών. Το ελληνικό τραγούδι δεν εξαφανίστηκε, αλλά η λογοκρισία και οι απαγορεύσεις τού φόρεσαν σιδερένια παπούτσια.
«Εγώ δεν μπορούσα, δεν άντεχα να ζήσω στην Ελλάδα! Με είχε πειράξει αυτό το πράγμα, βιολογικά και ψυχολογικά», σκέφτεται δυνατά.
Ετσι, στα γεγονότα του γαλλικού Μάη, το '68, βρέθηκε με πλαστά χαρτιά στο Παρίσι, ακολουθώντας την τάση φυγής που επικράτησε όταν η πολιτιστική ασφυξία δεν ήταν καθόλου μικρότερη από την πολιτική. Με συντροφιά την Ασπα, έγραψε την «Ωδή στον Γεώργιο Καραϊσκάκη», που αναφερόταν στον Τσε. Ακροατές οι παρεπίδημοι Αχιλλέας Θεοφίλου, Αλέξης Κυριτσόπουλος, Στέλιος Ράμφος, Αγγελος Ελεφάντης, Αλέκος Φασιανός...
Αλλά κι εκεί, αδιέξοδο. Τη μέρα της αντισυγκέντρωσης του Ντε Γκολ, το ζευγάρι, με οτοστόπ και μεγάλη ταλαιπωρία, φτάνει στο Μιλάνο όπου ο Διονύσης συνθέτει «Τα παιδιά που χάθηκαν» και «Το Περιβόλι». Με το «Ντιρλαντά» και τη «Συννεφούλα», που διασκευάζεται σε εμβατήριο, συμπληρώνεται το υλικό για το δίσκο. Μια σοβαρή προσπάθεια να ηχογραφηθεί στην Ιταλία για λογαριασμό της Ελέκτρα, ματαιώνεται μόλις η Ασπα μένει έγκυος.
«Υπάρχουν κι άλλα τραγούδια που θα μπορούσαν να 'ναι στο "Περιβόλι", αποκαλύπτει ο συνομιλητής μου. «Το "Ολαρία", η "Θανάσιμη μοναξιά" και το "Κι αν βγω απ' αυτή τη φυλακή", μόλις τα είδε ο Πατσιφάς, μου είπε "βάλ' τα αυτά σε μια γωνιά, σε παρακαλώ". Εγώ ξαναέδωσα τη "Φυλακή" για το "Βρώμικο ψωμί", ανακατεύοντας τον Δημοσθένη και την Ολυνθο για να δείξω μια αρχαιοπρέπεια», προκειμένου να περάσει το τραγούδι απ' τη λογοκρισία.
Οταν ο Διονύσης ανανέωσε τις εμφανίσεις του στο Ροντέο, με καλό μεροκάματο χιλίων δραχμών (ο Κόκοτας έπαιρνε επτά χιλιάδες στα Δειλινά), ο Παύλος Ζέρβας είχε εξαφανίσει τους «γελαδάρηδες» από το ντεκόρ του μαγαζιού του.
Η απήχηση του τροβαδούρου μεγάλωνε, το κοινό αυξανόταν και γινόταν πιο πολύχρωμο ιδιαίτερα μετά την επιτυχία του «Ντιρλαντά», που έμελλε να μπλέξει τον Σαββόπουλο σε δικαστική διαμάχη με τον καπετάν Γκίνη, ο οποίος διεκδίκησε και κέρδισε την πατρότητα του νησιώτικου τραγουδιού.
Αλλη μια παρενέργεια της επιτυχίας ήταν ότι καπέλωνε το έργο και τη φυσιογνωμία που προσπαθούσε με άποψη να διαμορφώσει ο καλλιτέχνης. Θυμάμαι την έντονη αντίδρασή του στις παραγγελίες (συνηθισμένες στα μπουζούκια, αλλά και στις μπουάτ) που γίνονταν για ένα τραγούδι το οποίο είχε αφαιρεθεί από το πρόγραμμα για τους παραπάνω λόγους, από ένα κοινό που κατέβαινε στο Ροντέο για να δει τον «παράξενο» καλλιτέχνη, ο οποίος, προτού κάνει γκραν σουξέ με το «Ντιρλαντά», είχε προκαλέσει αίσθηση με την ελευθεριάζουσα «Ζωζώ». Κι ακόμα με τη «Συννεφούλα», η οποία διατάρασσε τα συντηρητικά ήθη διαλαλώντας την ανεκτικότητα για μια αγαπημένη που είχε το ελεύθερο να τριγυρνάει «μ' όποιον θέλει κάθε βράδυ»! Σε καιρούς που τέτοιες εκτροπές τιμωρούνταν με γενική αποδοκιμασία.
Παράδοση και ροκ
Με το «Περιβόλι» ο Σαββόπουλος συνεχίζει να απομακρύνεται από τα κυρίαρχα ρεύματα, εμβαθύνοντας με δικούς του όρους τη σχέση με την ελληνική παράδοση και δημιουργώντας παράλληλα αυτό που, αν όχι στην κυριολεξία, τουλάχιστον συμβολικά χαρακτηρίζεται ως η κορωνίδα του ελληνικού ροκ, βοηθώντας στην εδραίωση μιας δυναμικής σκηνής με πρωταγωνιστές τους MGC που παίζουν στον Λεωνίδα στην Πλάκα και μετεξελίσσονται σε Εξαδάκτυλο, τα Μπουρμπούλια, We Five, Socrates (από Persons), Πελόμα Μποκιού, Poll κ.ά.
Το συγκριτικό πλεονέκτημά του (συνθέτης-στιχουργός-οργανοπαίχτης-τραγουδιστής) τον διευκολύνει να ξεδιπλώσει τους πνευματικούς και καλλιτεχνικούς του προσανατολισμούς χωρίς να πτοείται από τις αντιρρήσεις των φίλων που απέκτησε με το ρηξικέλευθο «Φορτηγό».
«Ο λεγόμενος προοδευτικός κόσμος έχει πολλά στερεότυπα. Πολλές φορές δεν είναι ανοιχτός», επισημαίνει αναλογιζόμενος τις αντιδράσεις στα ντραμς κ.λπ. «Βέβαια, πλάκωσε ένας άλλος κόσμος, σαφώς λιγότερο πολιτικοποιημένος αλλά καθόλου αναίσθητος», προτού επιστρέψουν οι δικοί του.
Η επιλογή να μη θέτει όρια στις αισθητικές του αναζητήσεις, του επιτρέπει να δημιουργήσει ένα είδος τραγουδιού πρωτότυπο και διαρκώς εξελισσόμενο. Με το «Περιβόλι» ξεκολλάει από το «Φορτηγό» (κιθάρα-τραγούδι) εμπλουτίζοντας τη θεματολογία του και τον ήχο του. Στην παλιά Κολούμπια, με βασικό ηχολήπτη τον Γιώργο Κωνσταντόπουλο, ο Γιώργος Κοντογιώργος, με νεοκυματικές επιτυχίες στο ενεργητικό του, βάζει καινούρια όργανα και μουσικές φράσεις στα τραγούδια του Σαββόπουλου, πιο κοντά στο φολκ ροκ. «Του χρωστάω πάρα πολλά», λέει με έμφαση ο Διονύσης.
Εγγαμος πλέον και πατέρας του νιόφερτου Κορνήλιου, ο Σαββόπουλος δεν ανήκει στα παιδιά των λουλουδιών, όπως απεικονίζονται στο ωραιότατο χίπικο εξώφυλλο του φίλου του απ' τη Θεσσαλονίκη Στέργιου Δελιαλή, το οποίο διαλέγει ως πιο εμπορικό ο Αλέκος Πατσιφάς, αντί για το σχέδιο που προτείνει ο Ηλίας Παπαγιαννόπουλος για το δίσκο που κυκλοφορεί από τη Λύρα, τέλη του 1969.
Τη χρονιά που η κηδεία-διαδήλωση του Γεωργίου Παπανδρέου, η καταδίκη δις εις θάνατον του Αλέκου Παναγούλη, ο τραυματισμός από βόμβα του καθηγητή Σάκη Καράγιωργα και οι πρώτες πράξεις αντίστασης κατά της δικτατορίας πότιζαν το σπόρο της αμφισβήτησης, τα τραγούδια του Σαββόπουλου έριχναν φως στην καταθλιπτική και γκρίζα εποχή, όχι με συνθήματα και αναμασήματα αλλά με καινούριες ιδέες, ποιητικές μεταφορές και εναλλακτικές προτάσεις καθημερινού στοχασμού.

Θανάσης Φωτιάδης ο συλλέκτης «μαργαριτών», ο συγγραφέας του «Καραγκιόζη»

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΚΙΩΝΗ
Υπό... «δενδροστοιχίαν ανεμώνων»
Θανάσης Φωτιάδης: ο συλλέκτης «μαργαριτών», ο συγγραφέας του «Καραγκιόζη» Γνωρίζετε ότι: «Τα λουτρά της Ικαρίας είναι πολύ ραδιούργα»;
Ο Θανάσης Φωτιάδης σε σκίτσο του Λ. Ζησιάδη Ο Θανάσης Φωτιάδης σε σκίτσο του Λ. Ζησιάδη Οτι «Η δεσποινίς αυτή έχει στο σπίτι της μπάνιο με θερμοσύμφωνα»; Οτι «Με το κεφάλι ψηλά, με θάρρος και με πίστιν πέσαμεν εις το πεδίον των μαχών για να σώσουμε τα κεφάλια μας»; Οτι «Βαρύτης είναι ένα πράγμα που πηγαίνει πάντοτε προς τα κάτω»;
Εχετε διαβάσει ότι: «Οι δυο ερασταί περιεπάτουν υπό δενδροστοιχίαν ανεμώνων»; Οτι «Ο πατήρ του Ναπολέοντος του Α' ήταν ο Ναπολέων 0»; Οτι «Ο Λουδοβίκος 16ος καρατομήθηκε για πρώτη φορά το 1792»; Οτι «Το αεροπλάνο είναι μια συσκευή αεροπορική και ιπτάμενη»; Οτι «Η Ιωάννα της Λωρραίνης κατέλαβε την Ορλεάνη το 1429. Λίγο μετά έγινε παρθένος»;
Αλιέας βαρβαρισμών
Αυτούς και άλλους γλωσσικούς βαρβαρισμούς αλίευσε από τον ημερήσιο ή περιοδικό Τύπο, γραπτά εξετάσεων, βιβλία, επιστολές, τετράδια, σχολικά εγχειρίδια και προφορικό λόγο ο Θανάσης Φωτιάδης και τους παρουσίασε σ' ένα βιβλιαράκι με τίτλο «Το λιβάδι με τους μαργαρίτες» που κυκλοφόρησε το 1965. Ενα χρόνο αργότερα έβγαλε τη συνέχεια «Το περιβόλι με τους μαργαρίτες» (και τα δυο απ' τις εκδόσεις Γρηγόρη), που είχαν μεγάλη απήχηση. Ηταν μια αντίδραση στην πνευματική και πολιτιστική υπανάπτυξη αυτού του τόπου - κάτι που τον απασχολούσε ώς το τέλος του.
Να μνημονεύσουμε τον σπουδαίο αυτόν λόγιο (στους ριγμένους κι ελόγου του...), καθώς εφέτος (19 Ιουλίου) συμπληρώθηκαν είκοσι χρόνια από τότε που έφυγε από τη ζωή στα 68 του.
Η πρώτη έκδοση του «Λιβαδιού με τους μαργαρίτες» Η πρώτη έκδοση του «Λιβαδιού με τους μαργαρίτες» Στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό ο Θανάσης Φωτιάδης έγινε γνωστός με το βιβλίο του «Καραγκιόζης ο πρόσφυγας», έναν επιβλητικό τόμο 520 σελίδων μεγάλου σχήματος, με πλούσια εικονογράφηση - προσφορά στο λαϊκό θέατρο σκιών - που κυκλοφόρησε το 1977 από τις εκδόσεις Gutenberg, «Αφιερωμένο στον ελληνικό και τον τούρκικο λαό, που κοινή τύχη αδελφώνει, στο γεωγραφικό και ιστορικό χώρο...»
Γεννημένος το 1921 στην Κωνσταντινούπολη, ο Θανάσης Φωτιάδης υποχρεώθηκε μικρός να εγκατασταθεί με την οικογένειά του στη Θεσσαλονίκη. Η δικτατορία του Μεταξά ήταν καθοριστική για την πολιτική του συνείδηση. Φοιτητής της Νομικής συνδέεται με την Αριστερά, οργανώνεται στην ΕΠΟΝ και γίνεται αρχισυντάκτης του περιοδικού της «Λεύτερα Νιάτα», ενώ με τους Μ. Αναγνωστάκη, Κλ. Κύρου, Π. Θασίτη και Γ. Καφταντζή συγκρότησε τον κύκλο του φοιτητικού περιοδικού «Ξεκίνημα».
Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1943 με τη συλλογή ποιημάτων «Νοτιές». Ακολούθησαν οι συλλογές «Αντίσταση», «Πανοπλίες», «Ναυτικό φυλλάδιο», «Διαδρομή».
Κατά της χούντας
Εν τω μεταξύ, από το 1956 έχει εγκατασταθεί στην Αθήνα, όπου ασχολείται επαγγελματικά με τη δικηγορία. Η διάλυση του δικηγορικού του γραφείου, στο οποίο συνεργαζόταν με τον Γιώργο Μυλωνά, και η χούντα του 1967 τον οδηγούν στη Δ. Γερμανία, όπου αγωνίζεται κατά της δικτατορίας.
Από τη μεταπολίτευση και μετά, έχοντας επιστρέψει στην Ελλάδα, ασχολείται κυρίως με τη λαογραφία, απ' όπου προέκυψε και το βιβλίο για τον Καραγκιόζη. «Γιατί ο Καραγκιόζης δε σταματάει στο κατώφλι του Δημοτικού σχολειού ή του Γυμνασίου. Μας συνοδεύει (πάντοτε με ιλαρότητα και απόρριψη "βιοματικής μέριμνας") μέχρι τα βαθιά γερατειά. Γι' αυτό είναι σπουδαίος, ο μόνος σπουδαίος λαϊκός μας διασκεδαστής», γράφει στον πρόλογο. Συμμετέχει σε λαογραφικά συνέδρια, δίνει διαλέξεις, γράφει άρθρα, εκδίδει τις μελέτες «Μητριαρχία», «Οφις γυρεύει σπήλαιον», «Νύφη, γαμπρός και συγγενολόι», «Η νοημοσύνη των φυτών», «Πώς να δημιουργήσουμε ένα Λαογραφικό Μουσείο», «Ρήγας - Καραϊσκάκης - Κόχραν», «Ο στρατηγός Μακρυγιάννης κι ο Καραγκιόζης» και το μυθιστόρημα «Ερατώ».
Το ενδιαφέρον του για τα κοινά τον οδηγεί στον αγώνα για την ειρήνη, ως πρόεδρο της Επιτροπής Βορείων Προαστίων (κατοικούσε στο Μαρούσι) και σ' ένα κείμενο για ορατόριο με τίτλο «Η μεγάλη θεά Ειρήνη». Ενδεικτικό του πάθους του για τα κοινά είναι το γεγονός ότι, μια μέρα πριν από το θάνατό του, βρήκε το κουράγιο να συρθεί μέχρι το εκλογικό κέντρο και να ψηφίσει.
Αφήνει πίσω, πέρα απ' ό,τι άλλο σχεδίαζε και δεν πρόλαβε να πραγματοποιήσει, ένα πλούσιο έργο -εκδιδόμενο και ανέκδοτο- που, στο μέτρο του δυνατού, φροντίζει ο γιος του Χρήστος, ο οποίος έβγαλε το 2006 κι ένα δικό του «Μπαχτσέ με τους μαργαρίτες» (εκδ. Ελληνικά Γράμματα).
Να κλείσω τη σύντομη αυτή αναφορά στον Θανάση Φωτιάδη με μερικούς ακόμη από τους «μαργαρίτες» που συνέλεξε:
«Επιβήτωρ λεωφορείου». «Και τώρα περνούν εκείνοι που έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα». «Οι καιροί αλλάζουν, το δίκαιον όμως μένει πάντοτε υπέρ του δικαίου». «Δεν πρέπει να κλέβουμε, διότι δεν έχει ανάγκη ο πλησίον μας να τον κλέβουν». «Ετερον επ' άπειρον». *

Αράδαινα. Στα ορεινά των Σφακίων

ο φετινό ξεκίνημα του φθινοπώρου μας βρήκε στα ψηλά της Νοτιοδυτικής Κρήτης και συγκεκριμένα στην Αράδαινα. Μια διαδρομή με... θέα από την πανήψυλη γέφυρα που ενώνει τις δύο πλευρές του ομώνυμου φαραγγιού
Κείμενο: ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΑΣΣΑΛΟΥ
Το ότι φθινοπώριασε δεν το καταλαβαίνεις απαραίτητα από τον καιρό. Ειδικά πριν από μερικές μέρες που το πλοίο μάς ταξίδεψε στα Χανιά, ο ήλιος ήταν σχεδόν καυτός και η θάλασσα γαλήνια και βεβαίως -Σεπτέμβρης γαρ- ακόμη ζεστή. Το καταλαβαίνεις όμως από το πόσο νωρίς βραδιάζει. Οταν συνεπαρμένος από την άγρια Φύση και την επιβλητικότητα του τοπίου, εκεί στα ορεινά των Σφακίων, σε παίρνει η νύχτα. Και η επιστροφή είναι δύσκολη. Ολο στροφές και έργα. Χαλάλι! Εκείνο το βράδυ, άλλωστε, είχε φεγγάρι.
Μια φθινοπωρινή διαδρομή
Εντάξει, αυτή η βόλτα δεν είναι αποκλειστικά φθινοπωρινή, είναι βεβαίως και καλοκαιρινή. Αν τύχει, ωστόσο, και βρεθείτε σε τούτη τη μεριά της Κρήτης ακόμη και αυτή την εποχή, δεν έχετε παρά να την επιχειρήσετε. Από τα Χανιά και μέσω της εθνικής οδού οι Βρύσες απέχουν περί τα 33 χλμ. Από τις Βρύσες θα διανύσετε άλλα 40 χλμ. ώς τη Χώρα Σφακίων και από εκεί αλλά 15 χλμ. ώς την Ανώπολη και άλλα 2 - 3 χλμ. ώς την Αράδαινα. Παλαιότερα, μόλις πριν από λίγο καιρό δηλαδή, αυτή η διαδρομή ήταν εξαιρετικά δύσκολη έως επικίνδυνη (στενός φιδίσιος δρόμος και απότομος γκρεμός). Επιτέλους, την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές τα έργα οδοποιίας οδεύουν στην ολοκλήρωσή τους.
Προορισμός Αράδαινα λοιπόν. Δεν χρειάζεται να δείτε την ταμπέλα του χωριού για να αναγνωρίσετε το μέρος. Η εμφάνιση της χαρακτηριστικής γέφυρας ύψους 138 μέτρων που ενώνει τις δύο πλευρές του ομώνυμου φαραγγιού είναι αρκετή για να βεβαιωθείτε ότι φτάσατε. Τη χιλιοτρύπητη ταμπέλα θα την αντικρίσετε μόλις περάσετε τη γέφυρα με το αυτοκίνητό σας. Σιδερένια στη βάση της (δοκιμασμένη εννοείται η αντοχή της - φορτηγά και πούλμαν περνούν καθημερινά από εκεί) και με ξύλινες σανίδες από πάνω να τρίζουν, τούτη η γέφυρα υπάρχει όχι μόνο για να εξυπηρετούνται οι μόνιμοι κάτοικοι των ορεινών Σφακίων, αλλά και για να δοκιμάζουν τα όρια της αντοχής τους τόσο όσοι επιχειρούν bungy jumping, το οποίο προσφέρεται όλα τα Σαββατοκύριακα του καλοκαιριού (του χρόνου πια!), όσο και εκείνοι που τη διασχίζουν πεζή... Αν και το τελευταίο είναι μάλλον προσωπική εκτίμηση - ελαφρώς υψοφοβική γαρ, γιατί ο Αντώνης, μόνιμος κάτοικος της περιοχής που διατηρεί την ξύλινη καντίνα αμέσως μετά, έμοιαζε απόλυτα εξοικειωμένος με το θέαμα που τόσο πολύ εντυπωσίασε την πρωτάρικη και σχεδόν τρομοκρατημένη ματιά μας.
Διασχίζοντας το φαράγγι
Για τους φυσιοδίφες, φανατικούς περιπατητές και με περισσότερο χρόνο στη διάθεσή τους αυτός ο προορισμός προσφέρει μια επιπλέον εμπειρία. Από τούτο το σημείο, υπάρχει η δυνατότητα κατάβασης στο ομώνυμο φαράγγι και πεζοπορίας δυόμισι ωρών ώς τη θάλασσα. Τα Μάρμαρα είναι μια μικρή απομονωμένη παραλία στο τέλος του φαραγγιού· η καλύτερη αποζημίωση για την πολύωρη πεζοπορία.
Προσοχή! Για να περάσετε το φαράγγι, πρώτον συμβουλευτείτε τους ντόπιους σχετικά με τις διαθέσεις του καιρού. Γενικά, μπορείτε να το περάσετε καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου, δεδομένου ότι δεν το διασχίζει κάποιο ποτάμι ή ρέμα. Απλώς, όταν βρέχει, καλό είναι να αποφύγετε τη διαδρομή για τον κίνδυνο τυχόν κατολίσθησης.
Δεύτερον, οργανωθείτε! Αφήστε το όχημά σας στη Χώρα Σφακίων και ανεβείτε στην Αράδαινα με ταξί. Περάστε το φαράγγι (φορώντας σωστά παπούτσια και έχοντας φροντίσει για προμήθειες) και αφού απολαύσετε το μπάνιο σας στα Μάρμαρα ξεκινήστε για την επιστροφή, ακολουθώντας για μια ώρα περίπου το μονοπάτι που οδηγεί στο παραλιακό χωριό Λουτρό. Το Λουτρό, αρκετά τουριστικό αλλά γαλήνιο λόγω της μη ύπαρξης αυτοκινήτων, συνδέεται με τη Χώρα Σφακίων και τον υπόλοιπο κόσμο μόνο με καραβάκι. Αν δεν θέλετε να διανυκτερεύσετε εκεί (είναι φθινόπωρο είπαμε και νυχτώνει νωρίς), φροντίστε να έχετε ενημερωθεί για το τελευταίο δρομολόγιο του καραβιού και πράξτε αναλόγως. Γενικά στην περιοχή η σεζόν κρατάει ώς τα τέλη του Οκτώβρη.
Η γέφυρα της Αράδαινας αποτελεί την ψηλότερη γέφυρα για άλματα με ελαστικό σχοινί bungy jumping στην Ελλάδα και τη δεύτερη ψηλότερη στην Ευρώπη.
Το καλοκαίρι που μόλις μας αποχαιρέτησε τα άλματα γίνονταν όλα τα Σαββατοκύριακα του Ιουνίου, Ιουλίου και Αυγούστου, συνεπώς αν επισκεφθείτε τα Σφακιά αυτή την εποχή δεν θα έχετε τη δυνατότητα μιας βουτιάς στο κενό.
Μπορείτε ωστόσο να σημειώσετε την παρακάτω ιστοσελίδα για... του χρόνου: www.bungee.gr
Το χωριό Αράδαινα ξεκινά αμέσως μετά τη γέφυρα που ενώνει τις δύο πλευρές του ομώνυμου φαραγγιού και αυτή τη στιγμή έχει μονάχα τρεις μόνιμους κατοίκους. Το επόμενο χωριό, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων και με 15 μόνιμους κατοίκους είναι ο Αγιος Ιωάννης, και βεβαίως το μεγαλύτερο χωριό της περιοχής είναι η Ανώπολη. Σε περίπτωση που τα ορεινά Σφακιά σας κρατήσουν κατά τι περισσότερο -γεγονός πολύ πιθανό- στον Αγιο Ιωάννη μπορείτε να μείνετε στον ξενώνα που διατηρεί ο Αντώνης Γεωργεδάκης (τηλ.: 6938792695) και στην Ανώπολη στα ενοικιαζόμενα δωμάτια των: Γεώργιου Ορφανουδάκη (τηλ.: 28250-91.189), Αναστάσιου Αθυτάκη (τηλ.: 28250-91.100) και Ευανθίας Κοπασάκη (τηλ.: 28520-91.169).
Η Α.Ν.Ε.ΝΔΥ.Κ. είναι η εταιρεία που με τα καράβια της συνδέει τη Χώρα Σφακίων με το Λουτρό και την Αγία Ρουμέλη (έξοδος φαραγγιού Σαμαριάς), καθώς επίσης και τα Σφακιά με τη Σούγια και την Παλιόχωρα, αλλά και τη Γαύδο. Πληροφορίες για δρομολόγια και τιμές: τηλ.: 28210-95.511.
Βεβαίως, στα Χανιά θα φτάσετε είτε αεροπορικώς, με πολλές καθημερινές πτήσεις των Ολυμπιακών Αερογραμμών (τηλ.: 210-96.66.666) και της Aegean (τηλ.: 801 11 20000), είτε ακτοπλοϊκώς με τα πλοία της ANEK (τηλ.: 210-41.97.420) που αναχωρούν κάθε βράδυ στις 9 από τον Πειραιά.

Kρήτη: Μεταξύ Χανίων και Ρεθύμνου

Ανατολικά των Χανίων και δυτικά του Ρεθύμνου υπάρχει μια λωρίδα γης με όλα τα καλά της Kρήτης. Oμορφες παραλίες, φαράγγια, γραφικότατα χωριά, παράδοση, καλό φαγητό και καλοί άνθρωποι. Και, με εξαίρεση τον Πλακιά, δεν έχει «τουριστικοποιηθεί» ακόμα. Είναι μια περιοχή που «σηκώνει» εξερεύνηση καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου - ειδικά το φθινόπωρο, με τη θάλασσα ακόμη ζεστή, επιβάλλονται μερικές βουτιές...
Κείμενο: Ντίνος Κιούσης
Ευτυχώς έχουν μείνει ακόμη μέρη και γωνιές στην Kρήτη όπου η φυσική καλλονή είναι ανέπαφη, οι θάλασσες δεν θυμίζουν παραλιακά προάστια της Aθήνας και δεν έχουν αναρτηθεί επιγραφές, σε όλες τις γλώσσες της Bαβέλ, που διαφημίζουν την κρητική κουζίνα με pizza, moussaka και greek salad. Είχα βρει λοιπόν ένα τέτοιο μέρος στο νησί που δεν είχε «αλωθεί» και φέτος που το επισκέφθηκα το βρήκα να «αντιστέκεται» ακόμα. Γεωγραφικά, δεν ορίζεται με άλλο τρόπο παρά μόνον σαν «δυτικά του Pεθύμνου και ανατολικά των Xανίων». Φανταστείτε μια λωρίδα στεριάς που αρχίζει στο Aιγαίο και βγαίνει στο Λιβυκό Πέλαγος. Mέσα εκεί, περιοχές ιδιαίτερου ενδιαφέροντος είναι ο δήμος Λαππαίων, οι παραλίες στο Λιβυκό, από τον Πλακιά μέχρι το Kάτω Pοδάκινο, η Γεωργιούπολη με την λίμνη του Kουρνά και, τέλος, ο παραδοσιακός οικισμός του Bάμου.
Δήμος Λαππαίων και Παραλίες Λιβυκού
O Δήμος Λαππαίων έχει πρωτεύουσα την Eπισκοπή και πληθυσμό 2.600 κατοίκους περίπου. Aπλό και όμορφο χωριό που κατοικήθηκε κατά την A΄ Bυζαντινή περίοδο (325 - 824 μ.X.) Bρίσκεται στα σύνορα του νομού Pεθύμνου με τον νομό Xανίων και εκτείνεται από την παραλία της Eπισκοπής (ή Γεωργιούπολης!) έως τους ορεινούς όγκους των Mυριοκεφάλων και των Aλώνων. Aπέχει 10 χλμ. από το Pέθυμνο και 40 χλμ. από τα Xανιά.
Στον Δήμο Λαππαίων ανήκουν πανέμορφα χωριά που είναι «σπαρμένα» πάνω σε διάφορους λόφους και βουνά ανάμεσα στους ποταμούς Mουσέλα και Πετρέ. Nότια της Eπισκοπής, στα 4 χλμ. περίπου, βρίσκεται η Aργυρούπολη κτισμένη στην θέση της αρχαίας Λάππας. H Λάππα ήταν από τις σπουδαιότερες πόλεις της αρχαίας Kρήτης με νομισματοκοπείο δικό της που ήκμασε κυρίως κατά την Pωμαϊκή Περίοδο. Aπό την έκταση των ερειπίων της οι αρχαιολόγοι έχουν υπολογίσει πως αριθμούσε 10.000 κατοίκους.
Στην Aργυρούπολη αξίζει να επισκεφθείτε τις Πηγές απ' όπου πηγάζει ο ποταμός Mουσέλας: ένα «όργιο» τρεχούμενων νερών και πράσινου. Tο βουνό αρχίζει από την καταπράσινη Aργυρούπολη με τα πολλά νερά και τις πηγές της και συνεχίζει στις υπόλοιπες κοινότητες του Δήμου Λαππαίων. Mπορείτε να περπατήσετε και να εξερευνήσετε τα φαράγγια του Πετρέ, του Kάτω Πόρου, του Bιλανδρέδου και της Aσή Γωνιάς. Ή το ευρωπαϊκό μονοπάτι E4 μέσα από δύο διαδρομές εκπληκτικής ομορφιάς, η μία από τις οποίες διασχίζει το μαγευτικό δάσος της «Kουμαριάς» στις Aλώνες. Ή πάλι με το αυτοκίνητό σας να κάνετε την ωραιότερη ίσως διαδρομή στην Kρήτη: από Aργυρούπολη - Aσή Γωνιά - Kαλλικράτη - Aσφένδου μέχρι τον Iμπρό και το φαράγγι του.
Στη νότια πλευρά του νομού, στο Λιβυκό Πέλαγος, 46 χλμ. από το Pέθυμνο, ακολουθώντας είτε τη διαδρομή Επισκοπή - Βελονάδο - Αγ. Ιωάννης ή Aρμένοι - Aγ. Bασίλειος - Aγ. Iωάννης κι από εκεί περνάτε το φαράγγι του Κοτσιφού και είτε πάτε προς τις πανέμορφες παραλίες του Κάτω Ροδάκινου μέσω Σελλιάς ή προς τον τουριστικό Πλακιά κι από εκεί στις παραλίες της Σούδας και του Αμμουδιού.
Γεωργιούπολη-Λίμνη Κουρνά
H Γεωργιούπολη είναι μια μικρή τουριστική πολιτειούλα στην μια άκρη της τεράστιας παραλίας της Eπισκοπής ή της Γεωργιούπολης! H ονομασία της παραλίας αλλάζει ανάλογα με τον νομό. Eπισκοπή λένε οι Pεθυμνιώτες, Γεωργιούπολη λένε οι Xανιώτες. Οπως και να την λένε όμως, είναι μια τεράστια και όμορφη παραλία με μήκος πάνω από 8 χλμ., με πυκνά αρμυρίκια σε αρκετά μέρη για σκιά, όπου ακόμα και τον Aύγουστο μπορείτε να βρείτε μιαν ήσυχη γωνιά αν το θέλετε. Παρ' ότι η τουριστική ανάπτυξη είναι κι εδώ εν πολλοίς άναρχη, λόγω της ιδιαιτερότητας του τοπίου δεν είναι αισθητικά προσβλητική. Eίναι ένα μέρος ευνοημένο από την Φύση, κάτω ακριβώς από τα επιβλητικά Λευκά Ορη και πάνω σε έναν από τους μεγαλύτερους υδροφόρους άξονες του νησιού. Eίναι επίσης ευνοημένη και λόγω θέσης. Aπέχει 35 χλμ. από τα Xανιά και 23 από το Pέθυμνο κι έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν ορμητήριο για να γνωρίσετε την Δυτική Kρήτη.
Tα ποτάμια που πηγάζουν από τα Λευκά Ορη και εκβάλλουν στην περιοχή και, κυρίως, ο Aλμυρός ποταμός είχαν δημιουργήσει ένα τεράστιο έλος και το 1880 η περιοχή ήταν τελείως έρημη. «Οσο βλέπει το μάτι, δέντρα πολλά και θάμνοι υψηλοί και αειθαλείς, αλλά και βούρλα τεράστια και βατράχια χιλιάδες, οι ντελάληδες της ελονοσίας». Ετσι περιγράφει ένας Eυρωπαίος περιηγητής του 19ου αιώνα την περιοχή, που από το φόβο των ληστών οι άνθρωποι άφηναν ακαλλιέργητη, με αποτέλεσμα να σχηματιστεί ένα έλος, πηγή μιας φοβερής επιδημίας ελονοσίας που αποδεκάτισε τους κατοίκους των γύρω περιοχών. Σε αυτή την ερημιά έφτασε το 1880 ένας έμπορος από την Aθήνα, ο Mιλτιάδης Παπαδογιαννάκης που έχτισε ένα σπίτι στα «Kαστελλάκια» και προσπάθησε να πείσει τους κατοίκους των γύρω χωριών και τις αρχές να τον βοηθήσουν να αποξηράνει το έλος και να αρδεύσει τα χωράφια... Mέχρι το 1893, το καταφέρνει, η περιοχή προσελκύει νέους κατοίκους και εγκαινιάζεται μια νέα πόλη με το όνομα Aλμυρούπολη. Tο έλος αποξηραίνεται και φυτεύονται ευκάλυπτοι και πολλά άλλα δέντρα. Tο 1899, σε ανάμνηση της απελευθέρωσης της Kρήτης από τους Tούρκους αλλά και της άφιξης του Aρμοστή πρίγκιπα Γεωργίου, η Aλμυρούπολη μετονομάζεται σε Γεωργιούπολη και αργότερα ορίζεται ως συμπρωτεύουσα του νομού Σφακίων μαζί με τον Bάμο. Tο 1913 είχε 503 κατοίκους ενώ σήμερα περίπου 1.000.
Χλωρίδα και πανίδα
Στους βιότοπους της Γεωργιούπολης έχουν καταγραφεί 174 είδη πουλιών που είτε ζουν και φωλιάζουν μόνιμα είτε σταματούν κατά την μετανάστευση είτε ζουν εκεί μόνον τον χειμώνα. Eρωδιούς, κορμοράνους, κύκνους, αγριόπαπιες και αρπακτικά θα συναντήσετε τόσο στις εκβολές των ποταμών και στην παραλία όσο και στη λίμνη. Πολλά από αυτά θεωρούνται σπάνια και παγκόσμια απειλούμενα είδη όπως η βαλτόπαπια (aythya nyrocal), ο μουγκρητής (botaurus stellaris), ο στικταετός (aquilla clanga) και ο μαυροπετρίτης (falco eleonorae). Στην περιοχή επίσης ζουν και είδη όπως το σπιτόφιδο (elaphe situla), η νεροχελώνα (mauremys caspica), η θαλάσσια χελώνα caretta caretta και η μεσογειακή φώκια monachus monachus.
Στην περιοχή συναντώνται και 400 είδη φυτών. Xαρακτηριστικά είναι οι λυγαριές, ο πρίνος, η πικροδάφνη, οι μυρτιές, το κρητικό κυκλάμινο, τα υδρόβια και υδρόφιλα φυτά των ποταμών και της λίμνης όπως ο ποταμογείτονας (potamogeton pectinatus) και τα αμμόφιλα όπως το ευαίσθητο κρινάκι της άμμου. Mοναδικό ίσως σε όλη την Kρήτη είναι το δάσος της αριάς (είδος δρυός) που η τοπική του ονομασία είναι αζίλακας.
Βάμος
Aπλό και πανέμορφο χωριό που ευτύχησε να γίνει παράδειγμα για όλη την Kρήτη. Aλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. O Bάμος, λοιπόν, είναι η πρωτεύουσα της επαρχίας Aποκορώνου και απέχει 25 χλμ. από τα Xανιά και 32 χλμ. από το Pέθυμνο. Bρίσκεται επίσης 4 χλμ. από την κοντινότερη θάλασσα. Xτισμένος πάνω σε έναν λόφο έχει θέα στη θάλασσα και στις κορυφές των Λευκών Oρέων. Xωριό 600 περίπου κατοίκων με μακραίωνη ιστορία από τον 9ο αιώνα όπου εκατοικείτο από Αραβες πειρατές. Στη διάρκεια της Tουρκοκρατίας υπήρξε διοικητικό κέντρο και το 1863 ο Σάββας Πασάς το διάλεξε σαν πρωτεύουσα του νομού Σφακίων. Aυτά τα χρόνια ως πρωτεύουσα ο Bάμος γνώρισε μια ιδιαίτερη άνοδο στα πλαίσια ενός ξεχωριστού μοντέλου ανάπτυξης. Aπό την εποχή αυτή ξεχωρίζουν πολυτελείς οικίες αστικού τύπου με νεοκλασικά στοιχεία. Στην Aρχιτεκτονική, ωστόσο, μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η επιρροή από την Eνετοκρατία. Aπό την εποχή αυτή, ξεκινά η διάκριση των οικιών σε πολυτελείς και μη, που απεικονίζει την κοινωνική διαστρωμάτωση του τόπου. Γινόταν εντονότερη η αντίθεση ανάμεσα σε ευπόρους που κατοικούσαν σε «κονάκια» και ασθενέστερους οικονομικά που ζούσαν σε έναν λαϊκότερο τύπο σπιτιού γνωστό με τον όρο «καμαρόσπιτο».
Kι από τα δύο είδη θα δείτε αρκετά στον Bάμο -κι εδώ βρίσκεται η ιστορία. Mια παρέα 10 Bαμιανών αφού έκαναν, κατά τα ειωθότα, τις σπουδές τους στην Aθήνα, αποφάσισαν να γυρίσουν πίσω στον τόπο τους και να συμβάλουν το κατά δύναμη στην ανάπτυξη αυτού και της ευρύτερης περιοχής. Ετσι δημιουργήθηκε η εταιρία BAMOΣ A.E. με το επεξηγηματικό «Eταιρεία διατήρησης της παράδοσης και ανάπτυξης του Aποκόρωνα» και στόχο να αναδειχθεί μια εικόνα της Kρήτης διαφορετική από αυτήν που αποτυπώνει ο επισκέπτης στα πολυσύχναστα τουριστικά θέρετρα. Mια προσπάθεια να συνδυαστούν οι διακοπές με τον πολιτισμό και η κουλτούρα με την ψυχαγωγία.
Tις προσπάθειές τους βράβευσαν οι δημοσιογράφοι της EPA τον Φεβρουάριο του 1998 και δύο μήνες μετά τους επισκέφθηκε ο τότε πρόεδρος της Eυρωπαϊκής Eπιτροπής κ. Σαντέρ. H BAMOΣ A.E. άρχισε τις δραστηριότητές της το 1995, μια εποχή που το χωριό είχε αρχίσει να ψιλο-εγκαταλείπεται. Επιασαν λοιπόν και μεταμόρφωσαν σε τουριστικά καταλύματα οικήματα του περασμένου αιώνα με προσεκτική αναπαλαίωση και κυρίαρχο στοιχείο την πέτρα και το ξύλο προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις της σημερινής ζωής. H επίπλωση και ο διάκοσμος γενικά στα οικήματα είναι από ντόπια υλικά ώστε να δένουν με το περιβάλλον. Oι χώροι έχουν δυνατότητα θέρμανσης το χειμώνα με τζάκια ή ξυλόσομπες που δημιουργούν μια ξεχωριστή θαλπωρή. Oι αναπαλαιώσεις είναι από τις καλύτερες δουλειές που έχω δει.
Tο παλιό Παρθεναγωγείο (κτισθέν το 1883 υπό Σάββα Πασά) λειτουργεί σαν ξενοδοχείο. H εταιρεία λειτουργεί μια οικοτεχνία παραδοσιακών προϊόντων με γλυκά του κουταλιού, μαρμελάδες, λαδοτύρι, ξίδι, χυλοπίτες, πετιμέζι, ξινόχοντρο τραχανά, σπιτικό σαπούνι κι άλλα πολλά... Tα παραπάνω προϊόντα πωλούνται στο Oινοπαντοπωλείον «Tο Mυροβόλον», ένα αναπαλαιωμένο κτίσμα το προηγούμενου αιώνα που τη δεκαετία του '20 λειτούργησε σαν μπιραρία.
Να δείτε ακόμα...
• Την Mονή Aρκαδίου, 23 χλμ. νότια από το Pέθυμνο στην κοινότητα Aμνάτου που αποτελεί το σύμβολο των Kρητών για την Eλευθερία, ύστερα από το Oλοκαύτωμα του 1866. Για να φτάσετε, παίρνετε τον παραλιακό δρόμο που πηγαίνει προς το Αδελε και μετά θα σας καθοδηγήσουν οι πινακίδες.
Tο μοναστήρι είναι κτισμένο σαν φρούριο σε τετράγωνο σχήμα με δύο μεγάλες πύλες: την Xανιώτικη, που είναι η κύρια είσοδος στην δυτική πλευρά, και την Kαστρινή στην ανατολική, δίπλα στην πυριτιδαποθήκη. Tο σχέδιο της μονής έχει δυτική επίδραση με στοές σε κάθε πτέρυγα στο εσωτερικό της αυλής. Στο κέντρο βρίσκεται το καθολικό της Mονής που κτίστηκε το 1857 και είναι αφιερωμένο στην Mεταμόρφωση του Σωτήρος και στους Αγίους Kωνσταντίνο και Eλένη.
• Το Σπήλαιο του Mελιδονίου, που βρίσκεται 2 χλμ. έξω από το χωριό Mελιδόνι, 30 χλμ. περίπου ανατολικά του Pεθύμνου σε υψόμετρο 230 μ. Eίναι ένα από τα πιο γνωστά κρητικά σπήλαια με μεγάλο σπηλαιολογικό, αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Oι αίθουσές του είναι πανύψηλες με γιγάντιους σταλακτίτες και σταλαγμίτες που μοιάζουν με κολόνες. H έρευνα έδειξε πως το σπήλαιο λειτούργησε αρχικά ως εποχική κατοικία και αργότερα ως λατρευτικός χώρος μέχρι τα Pωμαϊκά Χρόνια. Kατά την παράδοση, στο σπήλαιο λατρευόταν ο Δίας/Tάλως και ο Tαλαίος Eρμής που αναφέρεται σε επιγραφή χαραγμένη σε βράχο δεξιά της εισόδου του.
• Τη Mονή Πρέβελη, που βρίσκεται στην νότια πλευρά του νομού Pεθύμνου και ιδρύθηκε στα τέλη του 16ου αιώνα από κάποιον γαιοκτήμονα ονόματι Πρέβελη. Eίναι κτισμένη σε πάρα πολύ ωραία τοποθεσία, πλάι από τον Kουρταλιώτη ποταμό. H παραλία Πρέβελη με το ποτάμι και το φοινικοδάσος είναι ένα από τα πιο πολυφωτογραφημένα μέρη της Kρήτης.
• Το χωριό Aρμένοι, που βρίσκεται στο 9ο χιλιόμετρο του δρόμου Pεθύμνου - Σπηλίου και πήρε το όνομά του από τους πρώτους εποικιστές, τους Αρμένιους στρατιώτες του Nικηφόρου Φωκά. Λίγο πριν από το χωριό βρίσκεται το μινωικό νεκροταφείο των μετανακτορικών χρόνων. Mέχρι τώρα, έχουν ανασκαφεί περισσότεροι από 200 θαλαμωτοί λαξευτοί τάφοι, καθώς κι ένας θολωτός με πλήθος ευρημάτων όπως πήλινα αγγεία, χάλκινα σκεύη, εργαλεία, κοσμήματα με ημιπολύτιμες πέτρες και λάρνακες διακοσμημένες με διπλούς πελέκεις, σκηνές κυνηγιού και ταύρους.
Λίμνη Kουρνά
H Λίμνη του Kουρνά είναι η μοναδική φυσική λίμνη της Kρήτης και η νοτιότερη της Eυρώπης. Bρίσκεται μέσα στους λόφους, σε απόσταση δυόμισι χιλιομέτρων από τη θάλασσα και δημιουργείται από την παρεμπόδιση των υπόγειων υδάτων από τα αδιαπέραστα πετρώματα και την κατάκλιση του φυσικού κοιλώματος. Tο βαθύτερο σημείο της φτάνει τα 22 μέτρα και η στάθμη αλλάζει ανάλογα με την εποχή: τον χειμώνα μειώνεται και το καλοκαίρι που λιώνουν τα χιόνια ανεβαίνει.
Πρόκειται, δηλαδή, για ένα μεγάλο κοίλωμα που τροφοδοτείται από την μια πλευρά του με νερό, λόγω του πορώδους εδάφους, ενώ από την απέναντι πλευρά το έδαφος είναι «στεγανοποιημένο». H λίμνη αναφέρεται από τα αρχαία χρόνια με το όνομα Kορησία και μάλιστα πιστεύεται πως στις όχθες της υπήρχε ναός προς τιμήν της Kορησίας Aθηνάς. Tο όνομά της όμως το πήρε από τους Αραβες (όπου Kουρνάς = λουτήρας ή λίμνη). O ποταμός Aλμυρός ονομάστηκε έτσι επειδή τα νερά του είναι υφάλμυρα. Στις εκβολές του έχει δημιουργηθεί ένα έλος από την συγκράτηση των νερών του με τεχνητό φράγμα για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος κατά την «προ ΔEH» εποχή. H πλούσια σε βλάστηση περιοχή αποτελεί έναν σημαντικό βιότοπο και εξαίσιο μέρος για περίπατο κάτω από την σκιά των ευκαλύπτων που είχαν φυτέψει οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού. Kάτω από την παλιά γέφυρα, ανάμεσα στις νησίδες που σχηματίζουν οι εκβολές, τα ψαροκάικα και οι βαρκούλες θα σας δώσουν εικόνες πολλές φορές ανώτερες από αυτές των πινάκων μεγάλων ζωγράφων.
ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΤΕ
Aεροπορικώς είτε ακτοπλοϊκώς. Mε το αεροπλάνο μέχρι τα Xανιά η πτήση διαρκεί 50 λεπτά και έχετε να επιλέξετε μεταξύ της Oλυμπιακής (τηλ.: 210-96.66.666) και της AEGEAN (τηλ.: 0801-11-20000).
Aκτοπλοϊκώς με την A.N.E.K. Lines (τηλ.: 41.97.420) ή την NEL (τηλ.: 210-41.15.015) για το Pέθυμνο. Η τιμή είναι από 29 μέχρι 77 ευρώ. Για το αυτοκίνητο η τιμή είναι από 80 έως 84 ευρώ.
ΠΟΥ ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ
• Πύργος (Eπισκοπή, τηλ.: 6947074659): Πάνω σε λοφίσκο δύο εξαίσιες μεζονέτες με θέα όλη την τεράστια παραλία της Eπισκοπής. Από 120 ευρώ.
• Ανέρια (Επισκοπή, τηλ.: 28310-20.647): Επιπλωμένα διαμερίσματα με θέα την παραλία. Το δίκλινο στα 40 ευρώ.
• Bάμος A.E. (Βάμος, τηλ.: 28250-23.251): Δωμάτια και παραδοσιακές κατοικίες. Το δίκλινο από 65 ευρώ.
• Hotel Polyrizos (Κάτω Pοδάκινο, τηλ.: 28320-31.344): Λιτό και εξαιρετικό ξενοδοχείο από θέση, ησυχία και εξυπηρέτηση στα 80 μ. από την παραλία. Tο δίκλινο με AC και πρωινό από 40 ευρώ.
• Hotel Αμμούδι (τηλ.: 28320-31.355): Στα 200 μέτρα από την σχεδόν δική του ομώνυμη παραλία, καλά δωμάτια και καλή εξυπηρέτηση. Το δίκλινο στα 45 ευρώ με πρωινό.
• Hotel Καλυψώ (τηλ.: 28320-31.296, www.kalypsohotels.com): Ομορφο ξενοδοχείο που έχει την πρωτοτυπία να είναι χτισμένο μέσα στα ανοίγματα των τεραστίων βράχων της ακτής ανατολικά του Πλακιά. Το δίκλινο με ημιδιατροφή στα 100 ευρώ.
ΠOY ΝΑ ΦΑΤΕ
Μαρουβάς (Bάμος): Πολλά και νόστιμα κρητικά παραδοσιακά πιάτα. Εκτεταμένη κάβα με κρασιά απ' όλη την Eλλάδα.
Aγάπη (Πετρές): Πάνω στη θάλασσα, γραφικότατο με καλή κρητική κουζίνα και φρεσκότατο ψάρι.
Πύργος (Πηγές Aργυρούπολης): Ωραιότατος και καλόγουστος χώρος «πνιγμένος» στο πράσινο. Eκτός από ψητά της σούβλας και της ώρας, θα βρείτε κι αρκετά πιάτα της παραδοσιακής κουζίνας.
Ηλιομανώλης: Εξαιρετική κρητική κουζίνα σε φιλικότατες τιμές από την κα Μαρία Ηλιάκη. Το μέρος είναι ο τελευταίος οικισμός πριν μπείτε στο φαράγγι του Κοτσιφού για Σελλιά ή Πλακιά.
ΤΙ ΝΑ ΨΩΝΙΣΕΤΕ
Θα σας συνιστούσα τυριά και, αν αποκτήσετε διασυνδέσεις με ντόπιους, τσικουδιά. Θα βρείτε επίσης καλά κρέατα και καλό μέλι.
ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ
Δήμος Λαππαίων...........................28310-61.698
Δήμος Γεωργιούπολης...................28250-83.047
Aστυνομία....................................28310-22.289
Nοσοκομείο Pεθύμνου...................28310-27.814

Τετάρτη, 16 Σεπτεμβρίου 2009

Μέτσοβο. Σήμα κατατεθέν της ορεινής Ηπείρου

Μια ζωντανή πόλη που ταυτόχρονα είναι ένα υπαίθριο μουσείο, πλαισιωμένη από τη μαγευτική ορεινή φύση της Πίνδου: το Μέτσοβο συνοψίζει την ομορφιά της Ηπείρου, καθώς έχει καταφέρει να συνδυάσει την τουριστική ανάπτυξη με τη διατήρηση των παραδόσεων
Κείμενο: Κική Βασσάλου, φωτογραφίες: Χάρης Χλουβεράκης - Πάπας
Κυριακή πρωί. Η εκκλησία μόλις τελείωσε. Γυναίκες και άντρες κάθε ηλικίας, ντυμένοι με παραδοσιακές βλάχικες στολές, βγαίνουν στην πλατεία του χωριού και στήνουν χορό. Τα όργανα στη μέση και σε συνεχή οπτική επαφή με τους χορευτές δίνουν το ρυθμό για να ξεκινήσει το ατελείωτο ερωτικό κάλεσμα του πρώτου κάθε φορά χορευτή με την «αγαπημένη» του πρώτη χορεύτρια. Ο κόσμος γύρω γύρω τραγουδάει και χειροκροτάει, γιαγιάδες και παππούδες, ντυμένοι κι αυτοί με την επίσημη φορεσιά τους, απολαμβάνουν τα παιδιά τους, που συνεχίζουν την παράδοση και συζητούν στα Βλάχικα.
Αργότερα, μαθαίνουμε από μια γιαγιά ότι τις Κυριακές συνηθίζεται να φορούν τις παραδοσιακές στολές τους, ειδικά όταν συνοδεύουν στην εκκλησία κάποια νύφη, μια και σύμφωνα με το έθιμο την επόμενη Κυριακή από το γάμο η νύφη πηγαίνει στην εκκλησία με τη συνοδεία των γυναικών του χωριού.
Κατά τ' άλλα, χορευτικές εκδηλώσεις όπως αυτή που παρακολουθήσαμε δεν είναι καθόλου σπάνιο να πετύχει κανείς στο Μέτσοβο, μια και πάντοτε υπάρχει κάποιος λόγος για να στηθεί ο χορός. Η συνέχεια, όπως σε κάθε μικρό και μεγάλο χωριό της ελληνικής επαρχίας, βρίσκεται στα καφενεία και τα παγκάκια της πλατείας, ενώ δεν είναι λίγα και τα πηγαδάκια που σχηματίζονται από τον ανδρικό κυρίως πληθυσμό της γραφικής κωμόπολης.
Ταξιδεύοντας
Οποιο τρόπο και δρόμο επιλέξει κανείς για να φτάσει στο Μέτσοβο, ένα πράγμα είναι βέβαιο: ότι θα ταλαιπωρηθεί αρκετά... Είτε από Αθήνα μέσω Τρικάλων - Καλαμπάκας είτε από Θεσσαλονίκη μέσω Γρεβενών είτε από τα Γιάννενα που απέχουν μόλις 62 χλμ., όλοι οι δρόμοι που οδηγούν στο Μέτσοβο σίγουρα δεν αντιπροσωπεύουν ό,τι πιο σύγχρονο στο ελληνικό οδικό δίκτυο. Αυτό όμως που αποζημιώνει τον επίδοξο επισκέπτη του Μετσόβου είναι η εκπληκτική ορεινή διαδρομή: μέσα στα έλατα και τα γραφικά χωριουδάκια, όπου το χιόνι, η βροχή και πολύ συχνά η ομίχλη εντείνουν τη μαγευτική αίσθηση. Ειδικά όταν έχει ομίχλη, όπως αυτή που συναντήσαμε ερχόμενοι από Καλαμπάκα, μόλις αντικρίσαμε την ταμπέλα που μας καλωσόριζε στην Ηπειρο και το Νομό Ιωαννίνων, οι εικόνες μοιάζουν να εμφανίζονται σιγά σιγά, μέσα από νεφελώματα, σαν να μην είναι αληθινές, σαν από όνειρο ή παραμύθι.
Η ομίχλη, όμως, εξαφανίστηκε και σε μία από τις τελευταίες μεγάλες στροφές της ορεινής Κατάρας, στον λεγόμενο αυχένα της, και λίγο πριν φτάσουμε στο Μέτσοβο, το τοπίο ανοίγει, τα βουνά και τα έλατα απλώνονται, ο ορίζοντας μεγαλώνει και κάπου εκεί στα βάθη το γαλάζιο της τεχνητής λίμνης του Αώου εμφανίζεται για να αποδείξει ότι ο ορεινός τούτος τόπος, διαθέτοντας σε αφθονία όλα τα στοιχεία της Φύσης, μπορεί να ενεργοποιήσει κάθε αίσθηση.
Φθάνοντας
Σε ύψος 1.200 μέτρων περίπου, εκεί όπου χωρίζεται η Βόρεια Πίνδος από τη Νότια, το Μέτσοβο συνδυάζει τέλεια το σύγχρονο με το παραδοσιακό, με την οικονομική του ανάπτυξη, η οποία βασίζεται κατ' εξοχήν στον τουρισμό, να βρίσκεται σε πλήρη αρμονία με την παράδοση και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Το Μέτσοβο σήμερα, με 3.000 και πλέον κατοίκους, είναι ένα ζωντανό υπαίθριο μουσείο. «Δύσκολα βρίσκει κανείς τόσα αξιοθέατα σε μια τόσο μικρή πόλη», σημειώνει χαρακτηριστικά η Τατιάνα Αβέρωφ - Ιωάννου σε άρθρο της τον περασμένο Αύγουστο σε τοπική εφημερίδα - κι εμείς δεν έχουμε παρά να συμφωνήσουμε.
Το τοπικό χρώμα του Μετσόβου, η πέτρα, η πλάκα, το ξύλο, τα κεραμίδια, τα σπίτια και τα αρχοντικά, με χαγιάτια (κλειστά μπαλκόνια) και παράθυρα με τα τζάμια απ' έξω και τα παντζούρια από μέσα για να μην κολλάνε με το χιόνι, οι παραδοσιακές βρύσες, τα λιθόστρωτα καλντερίμια, η εξαιρετική πινακοθήκη, το μουσείο λαϊκής τέχνης και τα μοναστήρια: όλα είναι επιμελημένα σε απόλυτο βαθμό, σε μια πόλη όπου την ίδια ακριβώς στιγμή έχεις την αίσθηση ότι ζεις στον 17ο και στον 21ο αιώνα, ταυτόχρονα.
Από την άλλη μεριά, εξάλλου, πρόκειται για μια πόλη σύγχρονη, μια πόλη που ακόμα και οι τράπεζές της είναι χτισμένες ακολουθώντας κατά γράμμα το αρχιτεκτονικό ύφος της πόλης, διαθέτει τρία internet cafe (!) και πολλά παραδοσιακά ξενοδοχεία και ξενώνες με… υδρομασάζ και χαμάμ, κάθε σύγχρονη άνεση και πολυτέλεια.
Αν βρεθείτε στο Μέτσοβο, αφήστε κατ' αρχάς τους χάρτες και τους οδηγούς, περπατήστε στα στενά σοκάκια του και γνωρίστε Μετσοβίτες. Με δύο μητρικές γλώσσες, Ελληνικά και Βλάχικα (τα Βλάχικα μην προσπαθήσετε να τα καταλάβετε, εκτός κι αν γνωρίζετε Λατινικά, Ιταλικά ή Ρουμανικά), θα έρθετε σε επαφή με οικογένειες σε πλήρη απαρτία (γονείς, παιδιά, παππούδες και… προπαππούδες), θα γνωρίσετε ανθρώπους ευχαριστημένους με τη ζωή τους, ανθρώπους που περνούν όμορφα στον τόπο τους, σε έναν τόπο που -αν μη τι άλλο- με την τουριστική ανάπτυξη τους προσφέρει την άνεση και την «πολυτέλεια», σε σχέση με άλλα ορεινά μέρη της χώρας, να μην τον εγκαταλείψουν ποτέ. «Ακόμη και οι νέοι που φεύγουν για να σπουδάσουν ξαναγυρνούν εδώ», δεν παρέλειψαν να μας αναφέρουν οι περισσότεροι Μετσοβίτες που γνωρίσαμε.
Αξίζει να δείτε
Αν, στη συνέχεια, ξαναπιάσετε τον οδηγό της γραφικής αυτής κωμόπολης, αξίζει οπωσδήποτε να δείτε:
• Την Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ, με έργα μεγάλων Ελλήνων ζωγράφων και χαρακτών του 19ου και του 20ού αιώνα. Η Πινακοθήκη εγκαινιάστηκε το 1988 και φιλοξενείται σε ένα σύγχρονο τριώροφο κτίριο παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, σε ένα από τα ομορφότερα σημεία του Μετσόβου με απίστευτη θέα. Η μόνιμη συλλογή περιλαμβάνει 250 έργα απ' όλες σχεδόν τις φάσεις και τάσεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας στην Ελλάδα (Λύτρας, Γύζης, Βολονάκης, Παρθένης, Μαλέας, Μόραλης, Τέτσης κ.ά.). Tηλ.: 26560-42.617.
• Το αρχοντικό Τοσίτσα με το περίφημο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης. Το Μουσείο λειτουργεί από το 1955 και είναι αναμφισβήτητα ο καλύτερος τρόπος για να γνωρίσει κανείς πώς ζούσαν οι πρόγονοι των σημερινών Μετσοβιτών. Εδώ εκτίθεται ό,τι περιείχε ένα αρχοντόσπιτο του 19ου αιώνα: παραδοσιακά ξυλόγλυπτα έπιπλα, υφαντά και κεντήματα, χρυσοκέντητες φορεσιές, διακοσμητικά και χρηστικά αντικείμενα, όπλα, νομίσματα, αρχοντικά σκεύη, εικόνες κ.τ.λ. Tηλ.: 26560-41.084.
• Τη μονή του Αγίου Νικολάου, με τις εξαιρετικές αγιογραφίες του 17ου αιώνα και το χρυσό ξύλινο τέμπλο της. Αξίζει να σημειώσουμε ότι μια εντοιχισμένη πέτρα με τη χρονολογία 1700 θα πρέπει να αναφέρεται σε κάποια ανακαίνιση του μοναστηριού και όχι στην ίδρυσή του, η οποία τοποθετείται στις αρχές του 14ου!
• Το ναό της Αγίας Παρασκευής, στην κεντρική πλατεία του Μετσόβου, με το ξυλόγλυπτο τέμπλο με εικόνες της Σχολής Μετεώρων (1700 - 1730 μ.Χ.), έργο ντόπιων τεχνιτών, των ταλιαδούρων, οι οποίοι οργανωμένοι σε ομάδες είχαν φιλοτεχνήσει πολλά αντίστοιχα έργα σε εκκλησίες των Βαλκανίων.
• Την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, με το τέμπλο του 1815, και του Αγίου Χαραλάμπους, στον περίβολο του οποίου δίδαξε ο Κοσμάς ο Αιτωλός.
Με ορμητήριο το Μέτσοβο
Εχοντας ως βάση το Μέτσοβο, μην παραλείψετε να επισκεφθείτε το οροπέδιο Πολτσιές, όπου βρίσκεται η τεχνητή λίμνη των πηγών του Αώου ποταμού, με τα κατάφυτα μικρά νησάκια της. Η περιοχή γύρω από τη λίμνη είναι ιδανική για πεζοπορία, ενώ είστε πολύ κοντά στο σημείο που ξεκινά ο Εθνικός Δρυμός της Βάλια Κάλντα.
Επισκεφθείτε επίσης τα κοντινά χωριά της Πίνδου: το Ανήλιο, απέναντι από το Μέτσοβο, το Ανθοχώρι στα νοτιοδυτικά, με τον περίφημο νερόμηλο, το Βοτονόσι στο δρόμο προς τα Γιάννενα και τη Μηλιά, σε απόσταση 22 χλμ. βόρεια του Μετσόβου, απ' όπου μπορείτε να φτάσετε στις λίμνες Φλέγγα της ομώνυμης κορυφής του Μαυροβουνίου.
Προμηθευθείτε τον Ορειβατικό Χάρτη Βόρειας Πίνδου, από το Μέτσοβο έως τη Σαμαρίνα, που έχει εκδώσει η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, και επιλέξτε κάποια από τις 7 συνολικά διαδρομές που προσφέρονται για πεζοπορία σε μονοπάτια με σήμανση (αρκεί να το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες φυσικά!).
Αν, ωστόσο, έχουν ήδη πέσει οι πρώτες νιφάδες χιονιού και έχετε καλή σχέση με τα χειμερινά σπορ, σε απόσταση 2 χλμ. βορειοδυτικά από το Μέτσοβο, στη θέση Καρακόλι, υπάρχει το ένα από τα δύο χιονοδρομικά κέντρα της περιοχής, σε υψόμετρο 1.350 (τηλ.: 26560-41.345). Το άλλο βρίσκεται σε απόσταση 3 χλμ. από το πρώτο, στη θέση Προφήτης Ηλίας και σε υψόμετρο 1.400 (τηλ.: 26560-41.095). Απαραίτητη προϋπόθεση για τους σκιέρ που θα επιλέξουν τον Προφήτη Ηλία είναι να συγκαταλέγονται στους έμπειρους του σπορ!
Ο Δήμος Μετσόβου
Ο Δήμος Μετσόβου περιλαμβάνει τα Δημοτικά Διαμερίσματα Μετσόβου, Ανηλίου, Ανθοχωρίου και Βοτονοσίου, έχει έκταση περίπου 200.000 στρεμμάτων και πληθυσμό περίπου 6.000 κατοίκων. Βόρεια συνορεύει με το Νομό Γρεβενών, ανατολικά και νοτιοανατολικά με το Νομό Τρικάλων και δυτικά και νοτιοδυτικά με το υπόλοιπο τμήμα του νομού Ιωαννίνων. Εδρα του Δήμου είναι το Μέτσοβο, χτισμένο σε υψόμετρο 1.200 στο μεταίχμιο των ορίων Ηπείρου, Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας. Απέναντι από το Μέτσοβο είναι χτισμένο το Ανήλιο, νοτιότερα το Ανθοχώρι και απέναντί του το Βοτονόσι, δίπλα στον Μετσοβίτικο ποταμό και κατά μήκος της εθνικής οδού Ιωαννίνων - Τρικάλων. Ο Δήμος καλύπτει τις νότιες απολήξεις της Βόρειας Πίνδου και απλώνεται ανάμεσα σε δύο από τα υψηλότερα όρη της Ηπείρου, το όρος Μαυροβούνι στα βόρεια (2.160 μ.) και το όρος Λάκμος ή Περιστέρι στα νότια (2.295 μ.).
Το έδαφος είναι ιδιαίτερα ορεινό, με έντονες εδαφικές εξάρσεις και πολλά δάση όπου βρίσκουν καταφύγιο πολλά είδη της πανίδας. Το υδρογραφικό δίκτυο της περιοχής είναι πλούσιο. Εδώ πηγάζει ο Αώος που σχηματίζει την ομώνυμη τεχνητή λίμνη που ρέει βόρεια και μέσω Αλβανίας χύνεται στην Αδριατική, ο Αραχθος που ρέει νότια και χύνεται στον Αμβρακικό Κόλπο, ο Πηνειός κ.ά.
Το κλίμα είναι ηπειρωτικό με μακρύ και δριμύ χειμώνα, έντονες βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις. Το ορεινό της περιοχής και το κλίμα προσδιορίζουν και την απασχόληση των κατοίκων. Οι περισσότεροι ασχολούνται με την επεξεργασία του ξύλου, την κτηνοτροφία και την παραγωγή τυροκομικών προϊόντων, τον τουρισμό και σε μικρότερο βαθμό με τη γεωργία.
Στα βάθη του χρόνου
Αναφορά στο τοπωνύμιο γίνεται για πρώτη φορά σε ένα χρονικό του 1830, ενώ επικρατέστερη άποψη για την ετυμολογία του είναι αυτή που υποστηρίζει ότι σημαίνει το «μέσον του βουνού», από το ιταλικό μέτζο (= μέσο) και το σλαβικό όβο (= βουνό). Πρέπει, όμως, να υπήρχε ως οικισμός από την περίοδο των Ρωμαίων, κι αυτό γιατί η ιδιαίτερη αρωμουνική (βλάχικη) γλώσσα που χρησιμοποιούν οι κάτοικοί του είναι λατινογενής και έχει τις ρίζες της στους Ελληνες οδοφύλακες και στρατιώτες των λεγεώνων των Ρωμαίων. Οι οδοφύλακες ήταν οι φρουροί των διαβάσεων και ταυτόχρονα οι τελωνοφύλακες, οι οποίοι υιοθέτησαν τη λατινική ως γλώσσα.
Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας αναφέρεται ότι το 1430 μ.Χ. χορηγήθηκαν προνόμια στους Μετσοβίτες από τον σουλτάνο Μουράτ τον Β΄ ως επιβράβευση της καλής συμπεριφοράς των Μετσοβιτών φυλάκων προς τα τουρκικά στρατεύματα του Σινάν πασά, που κατευθυνόταν στα Γιάννενα. Ανανέωση των προνομίων υπήρξε το 1659 από τον σουλτάνο Μεχμέτ τον Δ΄.
Με βάση τα προνόμια αυτά, το Μέτσοβο και τα γύρω χωριά Μαλακάσι, Μηλιά, Ανήλιο, Βοτονόσι, Παλιά Κουτσούφλιανη (Πλατάνιστος) και Δερβενίστα (Ανθοχώρι) αποτέλεσαν ένα είδος ομοσπονδίας, μια αυτόνομη δημοκρατική πολιτεία μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Διοικούνταν, μάλιστα, από επταμελή Επιτροπή, με επικεφαλής τον Γέροντα. Κάθε μέλος της Επιτροπής ήταν αρμόδιο για συγκεκριμένα θέματα, ενώ σημαντικό ρόλο έπαιζαν οι οικονομικά ισχυροί, όπως οι τσέλιγκες και οι κυρατζήδες (ιδιοκτήτες καραβανιών). Εκμεταλλευόμενοι το προνομιακό καθεστώς, οι Μετσοβίτες ανέπτυξαν εμπόριο με πόλεις της Ευρώπης και της Ανατολής, όπως η Βιέννη, η Οδησσός, η Βενετία, το Λιβόρνο, το Βουκουρέστι και η Αλεξάνδρεια και μετέτρεψαν το χωριό τους σε κέντρο Γραμμάτων της ορεινής Πίνδου.
Πολλοί ήταν οι Μετσοβίτες που πλούτισαν στο εξωτερικό κι έστειλαν χρήματα για την ανέγερση σχολείων, την ίδρυση ορφανοτροφείων, την προικοδότηση των κοριτσιών, την παροχή υποτροφιών και την εκτέλεση κοινωφελών έργων. Τα προνόμια του Μετσόβου καταργήθηκαν το 1795 από το συγκεντρωτικό κράτος του Αλή Πασά. Εξαίρεση αποτέλεσε η Πατριαρχική Εξαρχία, η οποία διατηρήθηκε μέχρι το 1924.
Το 1700 ιδρύθηκε στο Μέτσοβο ιδιοσυντήρητο ελληνικό σχολείο, όπου δίδαξαν οι επιφανέστεροι δάσκαλοι της εποχής. Μεγάλη καταστροφή υπέστη το Μέτσοβο στις 27 Μαρτίου 1854 από τα τουρκικά στρατεύματα του Αβδή Πασά. Πρόκειται για τον περίφημο «Χαλασμό του Γρίβα».
Το Μέτσοβο απελευθερώθηκε από τους Τούρκους στις 31 Οκτωβρίου 1912, από δυνάμεις του τακτικού ελληνικού στρατού, Κρητών εθελοντών προσκόπων, Hπειρωτών εθελοντών και Γαριβαλδινών από την Ιταλία και τα Νησιά του Ιονίου. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όμως, η κρατική νομοθεσία οδήγησε στον οικονομικό αφανισμό των κληροδοτημάτων, με άμεση συνέπεια το μαρασμό του Μετσόβου και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην κρίσιμη εκείνη στιγμή, βρέθηκαν δύο Μετσοβίτες την καταγωγή, ο βαρώνος Μιχαήλ Τοσίτσας και ο Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας, οι οποίοι συνέχισαν τη μακρά παράδοση των ευεργετών και οδήγησαν το Μέτσοβο σε μια νέα περίοδο ακμής, την οποία σηματοδοτεί η ίδρυση του Ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα (1948).
Μερικά από τα έργα που έγιναν ήταν:
• Το Τυροκομείο
• Το πρότυπο βουστάσιο
• Το ξυλουργικό εργοστάσιο
• Το πρατήριο λαϊκής τέχνης
• Το Λαογραφικό Μουσείο
• Η Πινακοθήκη
• Η κατασκευή ξενώνων, παραδοσιακών κτιρίων, βρυσών και καλντεριμιών
• Η αναστήλωση εκκλησιών και μοναστηριών.
Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι ο Ευάγγελος Αβέρωφ μετέτρεψε σε αμπελώνα μια άγονη πλαγιά της Πίνδου, στην οποία φύτεψε κλήματα που έφερε από το Μπορντό και έφτιαξε το γνωστό πλέον κόκκινο κρασί Κατώγι.
ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΤΕ
Στο Μέτσοβο μπορεί να φτάσει κανείς από τρεις κατευθύνσεις:
Από τα Γιάννενα, τα οποία απέχουν 62 χλμ. αρκετά κουραστικής και δύσκολης διαδρομής, διάρκειας περίπου μίας ώρας. Στην κυκλοφορία έχει δοθεί ένα μικρό κομμάτι της Εγνατίας Οδού, ενώ όταν ολοκληρωθεί το έργο, η διάρκεια της διαδρομής υπολογίζεται να μειωθεί στο μισό.
Από τη Θεσσαλονίκη μέσω Γρεβενών και Κατάρας. Η διαδρομή είναι 235 χλμ.
Από την Αθήνα μέσω Τρικάλων, Καλαμπάκας και Κατάρας. Η απόσταση από Αθήνα είναι 413 χλμ. και 93 χλμ. από Τρίκαλα. Να θυμάστε: κατά τους χειμερινούς μήνες οι αντιολισθητικές αλυσίδες είναι απαραίτητες.
ΠΟΥ ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ
Αν κάτι είναι βέβαιο σε σχέση με τη διαμονή σας στο Μέτσοβο, είναι ότι στο σύνολό τους τα ξενοδοχεία, οι ξενώνες και τα ενοικιαζόμενα δωμάτια δεν ξεφεύγουν από το παραδοσιακό μετσοβίτικο στυλ. Από εκεί και πέρα, οι τιμές ποικίλλουν ανάλογα με τις υπηρεσίες που κάθε φορά προσφέρονται (πάρκινγκ, τζάκι στα δωμάτια, τζακούζι, χαμάμ). Υπάρχουν αρκετές καινούργιες μονάδες και πολλές ανακαινισμένες, όπως το παραπάνω από φιλόξενο Εγνατία (26560-41.263) του κ. Απόστολου ή το Victoria (26560-41.771), με σήμα κατατεθέν την πισίνα! Το Αρχοντικό (26560-29.100), το Αναξ (26560-42.003), το Απόστολος (26560-41.534), το Αστέρι (26560-42.222), το Γαλαξίας (26560-41.202), διακοσμημένο με έργα ζωγραφικής της ιδιοκτήτριας κυρίας Γιολάντας, το Κασσαρός (26560-41.800), το Μπιτούνης (26560-41.700), το Olympic (26560-41.337) και το Φλόκας (26560-41.309).
Οι τιμές κυμαίνονται από 50 έως 150 ευρώ, ανάλογα με την περίοδο.
ΠΟΥ ΝΑ ΦΑΤΕ
Τα περισσότερα εστιατόρια του Μετσόβου πλαισιώνουν την κεντρική πλατεία, ενώ υπάρχουν και μερικά κρυμμένα στα στενά με εξαιρετικό, παραδοσιακό φαγητό, όπως το Κουτούκι του Νικόλα πίσω από το ταχυδρομείο της οδού Τοσίτσα, όπου θα δοκιμάσετε παραδοσιακούς κεφτέδες με πρασοσέλινο.Στην πλατεία, επίσης, στο ισόγειο του ξενοδοχείου Γαλαξίας, λειτουργεί ομώνυμη ταβέρνα, όπου σερβίρεται μια πεντανόστιμη μετσοβίτικη χορτόπιτα με καλαμποκάλευρο, αλλά και χυλοπίτες με μοσχάρι κοκκινιστό σε πήλινο. Λίγο πιο πέρα το Μετσοβίτικο Σαλόνι, το Παραδοσιακό, οι Καμάρες, το Κατώγι, η Κρυφή Φωλιά, ο Μπάρμπα Τάκης, το Τελεσιέζ και το Τζάκι.
ΓΙΑ ΚΑΦΕ ΚΑΙ ΠΟΤΟ
Τόσο στην πλατεία όσο και στα γύρω στενά υπάρχουν αρκετές καφετέριες και καφενεία για μια μικρή ή μεγάλη στάση. Αν έχετε ιδιαίτερα γούστα στη μουσική, σίγουρα το Κάρμα, λίγο μετά την πλατεία, το οποίο λειτουργεί και για καφέ και για ποτό, θα το βρείτε αρκετά «ψαγμένο» και ξεχωριστό. Αν πάλι αρέσκεστε σε πιο έντονους ρυθμούς διασκέδασης, προτιμήστε τα clubs Plus και Focoso στην οδό Τοσίτσα.
ΤΙ ΝΑ ΨΩΝΙΣΕΤΕ
Ιδιαιτέρως φημισμένα και νόστιμα είναι τα τυριά Μετσοβόνε και Μετσοβέλλα, που παράγονται από το τυροκομείο του Ιδρύματος Τοσίτσα, ενώ μπορείτε να βρείτε και να αγοράσετε τραχανά και χυλοπίτες, μέλι από έλατο ή θυμάρι Μετσόβου, γλυκά του κουταλιού και φυσικά εμφιαλωμένο κρασί Κατώγι Αβέρωφ. Στο Μέτσοβο, επίσης, έχουν πολύ μεγάλη ανάπτυξη η ξυλογλυπτική και η υφαντουργική. Μικρά και μεγάλα έργα τέχνης πωλούνται σε αρκετά μαγαζιά τόσο στην πλατεία όσο και στους γύρω δρόμους.
ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ
Κωδικός κλήσης:..............26560
Κέντρο Υγείας:...................41.111
Δήμος Μετσόβου:.............41.207
Ιδρυμα Τοσίτσα:...............41.205
Κέντρο Πληροφόρησης
Βάλια Κάλντα:....................41.980
Σταθμός Λεωφορείων:.....42.646
Αστυνομικό Τμήμα:..........41.233