ΠΕΤΕΡ ΧΑΝΤΚΕ. Θεατρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος, σεναριογράφος

ΠΕΤΕΡ ΧΑΝΤΚΕ. «Ο καλλιτέχνης πρέπει να κινδυνεύει»
Του ΝΙΝΟΥ ΦΕΝΕΚ ΜΙΚΕΛΙΔΗ
Θεατρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος, σεναριογράφος σε ταινίες του φίλου του, Βιμ Βέντερς (ανάμεσά τους και στην ταινία «Τα φτερά του έρωτα»), περιστασιακά και σκηνοθέτης («Η αριστερόχειρη γυναίκα» του, που είδαμε παλιότερα και στην Ελλάδα, ήταν μια σημαντική ταινία), ο Αυστριακός Πέτερ Χάντκε βρέθηκε στο φως της δημοσιότητας, εξαιτίας και της απόφασής του να παραστεί στην κηδεία του σέρβου ηγέτη Μιλόσεβιτς.
Από την αρχή είχε υποστηρίξει τη Σερβία και είχε καταγγείλει την εγκληματική στάση των χωρών της Δυτικής Ευρώπης απέναντί της, στιγματίζοντας τη διάλυσή της που έγινε μόνο και μόνο για να εξυπηρετήσει αμερικανικά και δυτικοευρωπαϊκά συμφέροντα. Το ελληνικό κοινό τον γνώρισε, πρώτη φορά, από το θεατρικό του έργο «Βρίζοντας το κοινό», έργο που μέχρι σήμερα έχει παρουσιαστεί σε περισσότερες από 45 χώρες, ενώ, ένα άλλο έργο του, το «Οταν δεν ήξερε ο ένας για τον άλλο», ετοιμάζεται ν' ανέβει στην Αθήνα στις αρχές του Μάη.
Με τον Χάντκε, στοχαστή, βαθύ γνώστη τού τι συμβαίνει στον κόσμο μας, είχαμε την ευκαιρία, στη διάρκεια μιας σειράς συναντήσεών μας, που κράτησαν μια ολόκληρη βδομάδα, να κουβεντιάσουμε όχι μόνο για την Ελλάδα και τους ποιητές της αλλά και για τη ζωή του, το θέατρο, τις επιλογές του και τους λόγους που τον έκαναν να γίνει ένθερμος υποστηρικτής της Σερβίας.
«Η πολιτική κι η ζωή είναι ταυτόσημα»
- Το θέατρο αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα της ζωής σας...
«Το σημαντικό για μένα είναι η ίδια η ζωή. Να βρεις μια ισορροπία με τον εαυτό του».
- Αλλά δεν πάψατε να γράφετε θέατρο.
«Οχι, αλλά είναι τόσα άλλα που έχουν σημασία. Μπορεί να είναι ένα βιβλίο. Μπορεί ένα ταξίδι, για να δω φίλους, σαν κι αυτό (αναφέρεται στο ταξίδι στο Κούστεντορφ, το χωριό του Κουστουρίτσα στη Σερβία, όπου και συναντηθήκαμε)».
- Η πολιτική όμως καλύπτει τελευταία ένα μεγάλο μέρος της ζωής σας...
«Η πολιτική και η ζωή είναι ταυτόσημα. Δεν μπορείς να τα ξεχωρίσεις. Καθημερινά τη ζούμε, όπου κι αν βρισκόμαστε».
- Πιστεύετε πως η κουλτούρα μπορεί να επηρεάσει, να προκαλέσει κάποια αλλαγή στον κόσμο;
«Η απάντηση είναι πολύ δύσκολη. Λέγονται πολλά για την κουλτούρα αλλά τι, στην πραγματικότητα, είναι κουλτούρα; Κουλτούρα είναι διαλογισμός. Να ηρεμήσεις με τον εαυτό σου, να διαβάζεις αλλά και να βλέπεις ταινίες. Ν' ακούς μουσική. Αλλά σήμερα, συνήθως τα βιβλία και η μουσική φτιάχνονται όχι για να σε ηρεμήσουν, αλλά το αντίθετο. Επιταχύνουν τη ζωή μας και κινδυνεύουμε να χάσουμε τη ψυχή μας. Η κουλτούρα σήμερα επιταχύνει, αντί να επιβραδύνει. Αυτός ο όρος δεν ταιριάζει στις περισσότερες πολιτιστικές δήθεν εκδηλώσεις».
 


- Και η λογοτεχνία;
«Η λογοτεχνία δεν είναι πια κουλτούρα με την έννοια που μιλούσαμε για τον Σεφέρη και τον Καβάφη. Δεν έχει την έννοια που δίνουμε όταν μιλάμε για τον Γουίλιαμ Φόκνερ, τον Αλμπέρ Καμί, τον Ζορζ Μπερνανός. Η λογοτεχνία έχει ισοπεδωθεί, σε κάθε χώρα είναι ίδια».
- Δηλαδή έχει παγκοσμιοποιηθεί κι αυτή...
«Ναι. Δεν υπάρχει πια καμιά έρευνα. Πρέπει να παραμείνεις άτομο, όχι μέλος της αγέλης, πρέπει να κινδυνεύσεις για να γίνεις λογοτέχνης. Αλλά δεν βλέπω πια να κινδυνεύει κανείς. Ενα καλό βιβλίο μπερδεύεται με πολλά άλλα άχρηστα. Τα μίντια ανακατεύουν τα μπεστ-σέλερ με την έρευνα, τη λογοτεχνία με τον κινηματογράφο, τον πειραματικό κινηματογράφο με τον χολιγουντιανό. Γι' αυτούς όλα είναι τα ίδια. Το βλέπω καθημερινά στις σελίδες της κουλτούρας και της τέχνης. Αυτό δεν βοηθά τους ανθρώπους να κάνουν τις επιλογές τους».
- Πώς βλέπετε τη Σερβία σήμερα, ύστερα από τις διάφορες κρίσεις και τις εκλογές; Πιστεύετε πως θ' αλλάξει τίποτα;
«Δεν είμαι ο ειδικός εκείνος στα βαλκανικά θέματα που μπορεί ν'απαντήσει σ' οποιαδήποτε ερώτηση αφορά την περιοχή. Είμαι ένας ξένος που αγαπά αυτή τη χώρα, την περπάτησα πολύ. Δεν μ' αρέσει να έχω άποψη, μου αρέσει που βρίσκομαι εδώ. Αυτή η χώρα είναι πολύ πιο αληθινή από οποιαδήποτε άλλη στη Δυτική Ευρώπη. Εχει μια δική της πραγματικότητα που δεν συναντάς αλλού».
- Πότε την γνωρίσατε;
«Α! Πάει πολύς καιρός. Το οφείλω βασικά στη μητέρα μου. Είχα ένα θείο, που, στη δεκαετία του '30, ανάμεσα στους δυο μεγάλους πολέμους, πήγε να σπουδάσει για γεωργικά θέματα στη Γιουγκοσλαβία. Αποτελούσε δε μέλος της σλοβενικής μειονότητας της Γιουγκοσλαβίας. Οταν η Αυστρία κατελήφθη από τον Χίλτερ αναγκάστηκε να πολεμήσει στο γερμανικό στρατό και σκοτώθηκε στο ρωσικό μέτωπο. Μου μιλούσε πολύ γι' αυτόν η μητέρα μου. Είχε έναν άλλο αδελφό που προοριζόταν για ιερωμένος, αλλά στον πόλεμο πολέμησε για τον Χίτλερ και σκοτώθηκε κι αυτός. Ετσι θρηνήσαμε δυο δικούς μας στον πόλεμο. Αυτό επηρέασε την παιδική μου ηλικία. Η Γιουγκοσλαβία ήταν για μένα μια μεγάλη χώρα, όπου η ζωή ήταν πιο έντονη από την Αυστρία. Αρχισε να με τραβάει από όταν ήμουν 20 χρόνων».
- Πώς εξηγείτε ότι οι διανοούμενοι της Δύσης, ιδιαίτερα της Γαλλίας, παρ' όλο που δείχνουν να ενδιαφέρονται για όσα συμβαίνουν στον κόσμο, δεν ενδιαφέρονται σοβαρά για όσα συμβαίνουν στη Γιουγκοσλαβία και τα Βαλκάνια;
«Στη Γαλλία υπάρχει άγνοια. Η Αυστρία και η Γερμανία είναι εχθροί της Σερβίας γιατί η Σερβία πολέμησε εναντίον τους στη διάρκεια του πολέμου. Η αυστριακή αυτοκρατορία έπεσε εξαιτίας της Σερβίας. Παρ' όλα αυτά, και το μίσος που υπάρχει στην Αυστρία για τη Σερβία, γνωρίζουμε πιο πολλά απ' όσα γνωρίζουν οι Γάλλοι. Υπάρχει πολύ μίσος αλλά και πολλή αγάπη στην Αυστρία. Στη Βιέννη ζουν περίπου 2.000 Σέρβοι. Ο σέρβος ήρωας Βου Κάρατιτς, που έγραψε την πρώτη γραμματική της σέρβικης γλώσσας, ήταν φίλος του Γκέτε, ο οποίος μάζευε σέρβικα τραγούδια κι έγραφε με ένα πολύ ελεύθερο τρόπο για τη Σερβία. Οπως και ο Βίκτορ Ουγκό. Αλλά μετά, στην Ευρώπη, η γνώση γύρω από τη Γιουγκοσλαβία χάθηκε. Παρέμεινε μόνο στην Αυστρία και στη Γερμανία, αλλά μ' ένα λάθος τρόπο. Η Αυστρία, η Γερμανία και το Βατικανό ήταν οι πρώτοι απ' όλους που βιάστηκαν ν' αναγνωρίσουν τη Σλοβενία, τη Βοσνία και την Κροατία. Είναι ένοχες κυβερνήσεις. Το παράξενο είναι πως η Γαλλία, που ήταν σύμμαχος της Γιουγκοσλαβίας στη διάρκεια τόσο του Α' όσο και του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, χάριν της φιλίας ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία, που δημιούργησαν ο Φρανσουά Μιτεράν και ο Χέλμουτ Κολ, αναγνώρισαν την Κροατία, τη Βοσνία και τη Σλοβενία. Για μένα ο πιο ένοχος απ' όλους είναι ο Φρανσουά Μιτεράν, ένας υποτίθεται σοσιαλιστής που ακολούθησε τελικά την Αμερική σε τέτοιες εγκληματικές αποφάσεις. Αν αρνιόταν να το κάνει, πιστεύω πως σήμερα θα υπήρχε ακόμη η Γιουγκοσλαβία. Ο Μιτεράν θα μείνει στην ιστορία ως ο άνθρωπος που κατέστρεψε τη Γιουγκοσλαβία για να γίνει φίλος με τη Γερμανία».
- Και οι γάλλοι διανοούμενοι;
«Οι δήθεν διανοούμενοι της Γαλλίας έκαναν πολύ κακό. Οταν ο Μπερνάρ Ανρί-Λεβί πήγε στη Βοσνία γύρισε ένα πολύ κακό φιλμ, σαν να γνώριζε πού βρίσκονταν οι καλοί και πού οι κακοί. Πάρα πολλά, αν και όχι όλα, από τα γαλλικά μίντια, θεωρούσαν από την αρχή τους Σέρβους κακούς και τους μουσουλμάνους της Βοσνίας καλούς. Τώρα δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι έκαναν λάθος. Και γράφουν χωρίς σταματημό κακεντρεχή άρθρα σ'εφημερίδες όπως η "Le Monde" και η "Liberation"».
«Δεν μπορούν να προσφέρουν τίποτα»
- Πιστεύετε πως η Ευρωπαϊκή Ενωση μπορεί να κάνει κάτι για τη Σερβία;
«Οχι. Απλά την εκβιάζουν. Η Σερβία είναι αδύναμη, η κυβέρνησή της είναι αδύναμη, αλλά πρέπει ν' αντισταθεί. Με το βομβαρδισμό του Κοσόβου προκάλεσαν ένα τραγικό πρόβλημα: τι θα απογίνουν οι 100.000 Σέρβοι που παρέμειναν στο βόρειο τμήμα του Κοσόβου; Αυτό είναι το μόνο ανεπτυγμένο τμήμα του. Αν πας στο Νότο, στο Ιμπα για παράδειγμα, όπου ζουν οι Αλβανοί, δεν υπάρχει τίποτα. Οι Αλβανοί στο Κοσσυφοπέδιο δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν στην Ευρώπη: ούτε αγροτικά προϊόντα, ούτε λογοτεχνία, ούτε κινηματογράφο. Ούτε καν το γιαούρτι που κάποτε έφτιαχναν και που το εξήγαν... Το μόνο που εξάγουν σήμερα είναι το έγκλημα κι ένα κράτος που μέχρι στιγμής τουλάχιστον δεν του αξίζει να είναι κράτος. Ισως σε δέκα χρόνια... Τι μπορούν να προσφέρουν; Αν πας στο Κόσοβο, με κυριλλικά γράμματα στο αυτοκίνητό σου, να είσαι σίγουρος πως ακόμη και μικρά παιδιά, τριών-τεσσάρων χρόνων, θ' αρχίσουν να σου πετάνε πέτρες».
- Υπάρχει ένα υπερ-εθνικιστικό αίσθημα...
«Ακριβώς. Μερικοί Αλβανοί θέλουν να συνομιλούν, ακόμη και να ερωτευτούν, με πρόσωπα σέρβικης καταγωγής, αλλά υπάρχει ένα δυνατό κίνημα εθνικισμού, που δεν τους το επιτρέπει. Οχι πατριωτισμού, γιατί για μένα πατριωτισμός είναι μόνο όταν η χώρα μου δέχεται επίθεση. Τότε γίνομαι πατριώτης. Αλλά αν δεν μας επιτεθούν δεν βλέπω κανένα λόγο να είμαι πατριώτης».
- Πιστεύετε πως, αν η Σερβία γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, τότε θα βρεθεί λύση;
«Δεν υπάρχει λύση. Ο πόλεμος με τη Βοσνία ήταν ένας πολύ άσχημος εμφύλιος πόλεμος και η Σερβία έχασε. Είναι το μεγάλο θύμα των Βαλκανίων. Οι άνθρωποι στα Βαλκάνια διέπραξαν πολλά εγκλήματα, αλλά τα μεγαλύτερα εγκλήματα τα διέπραξε ο δυτικός κόσμος. Με την αναγνώριση των μικρών αυτών κρατών στα Βαλκάνια».
7 - 27/04/2008

You Might Also Like

0 σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις

Δημοφιλείς 30 ημέρες

Δημοφιλείς 7 ημέρες